Vredesdividend Israel dreigt in rook op te gaan

TEL AVIV, 29 OKT. Bij de indiening van de recordbegroting van 102 miljard gulden voor 1997 bij de Knesseth, het Israelische parlement, staat de Likud-regering van premier Benjamin Netanyahu onder zware druk van het Israelische opperbevel om de defensiebegroting wegens oorlogsgevaar met Syrie van 18,3 miljard gulden tot bijna 20 miljard gulden te vergroten.

Legerkringen zeggen dat de vredessfeer van de afgelopen vier jaar tot verwaarlozing van het aanleggen en de kwaliteit van grote militaire voorraden heeft geleid. Zo schrijven Israelische kranten over “verouderde” granaten die tijdens de militaire actie eerder dit jaar in Libanon niet ontploften.

De eis van het opperbevel, die door de minister van Defensie, generaal Yitschak Mordechai, wordt gesteund, staat haaks op een recent besluit van de regering-Netanyahu om in 1997 op de overheidsuitgaven 2,5 miljard gulden te besnoeien. Dit besluit is onderdeel van een nogal hard financieel-economisch beleid om de Israelische inflatie van omstreeks 11,5 procent het liefst zo ver mogelijk onder de tien procent per jaar te “dwingen”.

Yacov Frenkel, de internationaal hoog aangeslagen directeur van de Bank van Israel, is tot grote woede van de industriëlen, de grote architect van deze politiek. Met een hoog-rentebeleid van rond de 18 procent - deze week ging er 0,3 procent van af - en een al enkele jaren bevroren koersverhouding tussen de shekel, de nationale valuta, en de dollar, stuurt hij aan op afkoeling van de Israelische economie om de inflatie naar Europees niveau om te buigen.

Het probleem is echter dat de langzame omslag in de Israelische economie van een jaarlijkse groei van het bruto nationaal produkt van rond zeven procent naar vier procent in 1997 meer het gevolg is van de afkoeling van het vredesklimaat in het Midden-Oosten dan van het financieel-economisch beleid van de in juni van dit jaar aangetreden nationalistische Likud-regering.

Over de juistheid van deze these vliegen de socialistische oud-premier Shimon Peres en premier Benjamin Netanyahu elkaar voortdurend in de haren. Peres ziet de economische vruchten van zijn vredespolitiek - toenadering tot de Arabische economieën, opening van grote belangrijke markten in Azië en grote buitenlandse investeringen - als gevolg van de nationalistische koers van Netanyahu in rook opgaan. Op zijn beurt beschuldigt Netanyahu de vorige regering ervan hem met een doodzieke economie te hebben opgezadeld, een argument overigens dat door de onstuimige groei van de Israelische economie van de afgelopen jaren lijkt te worden gelogenstraft. Hoge overheidsuitgaven in die periode hebben echter wel tot groei van het begrotingstekort geleid, waarvan premier Netanyahu en de directeur van de bank van Israel de gevolgen proberen in te dammen.

De verbale oorlogsspanning in het Midden-Oosten heeft nu weer zo'n hoog niveau bereikt dat in Israel serieus rekening wordt gehouden met vijandelijkheden met Syrië op de Golan-hoogvlakte. Een Israelisch-Syrisch treffen kan worden voorafgegaan door een escalatie van de strijd in Zuid-Libanon en gepaard gaan met nieuwe Israelisch-Palestijnse onlusten.

Als dit sombere scenario werkelijkheid wordt, kan de vandaag bij de Knesseth ingediende begroting voor 1997 meteen in de prullenbak worden gegooid. Frenkel kan dan het bedwingen van de inflatie wel vergeten, want oorlog creëert deze economische ziekte. De moeilijkheden waarmee premier Netanyahu bij de verdediging van zijn begroting heeft te kampen komen niet alleen uit de militaire hoek, maar ook uit de sociale lobby in zijn regeringscoalitie. De voorgestelde bezuinigingen treffen namelijk de zwakkere groepen in de Israelische maatschappij nogal hard.

Pensioengerechtigden moeten flink wat verworven gunsten inleveren, ziek zijn wordt duurder wegens verplichte betaling bij een bezoek aan een arts, voor openbaar vervoer moet ook meer worden betaald, en de uitkering aan gedemobiliseerde soldaten gaat met 30 procent omlaag. “We zagen de takken van de boom waarop we zitten”, klaagde vanmorgen een parlementariër uit Likud. Hij kondigde aan dat zijn Gesher-fractie in Likud tegen de voorgestelde begroting zal stemmen. Zal de minister van Buitenlandse Zaken David Levi, de leider van Gesher, dat ook doen? Ook de Russische immigrantenpartij en de religieuze partijen, die meer geld voor hun bijzonder onderwijs eisen, liggen dwars.

Wegens dit politiek verzet kan premier Netanyahu er niet zeker van zijn dat de begroting in zijn huidige vorm door de Knesseth komt. Vandaag is een meerderheid in het Israelische parlement er tegen. Mocht de begroting het wel halen en het oorlogsgevaar wegebben dan zal volgens het ministerie van Financiën de stijging van de levensstandaard in 1997 ten opzichte van 1996 met 0,2 procent tot 2,1 procent zakken, terwijl de werkloosheid van 6 tot 6,5 procent zal stijgen. Het gigantische tekort op de betalingsbalans in de orde van grootte van 16 miljard gulden, het nationale begrotingstekort van 5,5 miljard gulden en de “vlucht” uit sparen zijn, afgezien van de politieke factoren, de zwakke bouwstenen van de nationale economie die de afgelopen jaren toch op sterke benen is komen te staan.