'Rechtsgang tribunaal is nu juist geloofwaardiger'

De 'affaire-L' schaadt het aanzien van het Haagse tribunaal, zo vinden deskundigen. Maar de consequenties die het heeft getrokken vergroot zijn geloofwaardigheid.

ROTTERDAM, 29 OKT. Ongeloofwaardig is de rechtsgang binnen het VN-Tribunaal niet geworden door de valse getuigenis tegen de Bosnische Serviër Dusko Tadic, vindt prof. mr. Tineke Cleiren. Maar een “grote zorg” geeft de bekendmaking van dit weekeinde wel.

“Het betekent dat het VN-tribunaal niet de internationale erkenning krijgt die het zou moeten hebben. Het is een grove aantasting van het gezag”, zegt prof. Cleiren, die voorzitter is geweest van de internationale onderzoekscommissie naar oorlogsmisdaden in Bosnië voor het VN-Tribunaal in Den Haag. “De valse getuigenis schaadt de publieke opinie, die van belang is voor de effectiviteit van het tribunaal.”

De aanklager van het tribunaal heeft vrijdag de belangrijke getuige Dragan Opacic, alias 'L', teruggetrokken uit de zaak tegen de van oorlogsmisdaden verdachte Tadic. Opacic zei onder druk te zijn gezet door de Bosnische politie om valse verklaringen af te leggen. Door het afvallen van Opacic is een van de zwaarste beschuldigingen tegen Tadic niet meer van kracht: de moord op dertig mensen en de verkrachting van twintig vrouwen in het gevangenkamp Trnopolje. De overige aanklachten tegen hem wegens oorlogsmisdaden in de kampen Omarska en Keraterm blijven staan.

Valse getuigenissen tijdens het tribunaal is “altijd de grootste angst geweest” van prof. mr. Frits Kalshoven, tijdens zijn voorbereidend werk voor het tribunaal. Hij was de voorganger van Cleiren in de onderzoekscommissie, die twee jaar geleden haar werk afrondde. “Deze ontwikkeling verbaast me niets”, zegt hij. “Bij dit tribunaal is het verzamelen van betrouwbaar bewijsmateriaal vmoeilijk. Dat getuigen liegen, kan overigens bij elke rechtszaak voorkomen.”

Toch is één zwakheid van de rechtsgang bij het tribunaal blootgelegd, die de rechtsgang normaliter niet kent: op het plegen van meineed staat geen straf. Wie wil, kan alles straffeloos uit zijn duim zuigen. Cleiren: “In het Nederlands recht wordt streng opgetreden tegen meineed. De enige consequentie in deze zaak is dat de eis tegen Tadic wordt verzwakt. Ook al hoeft dat niet te betekenen dat hij onschuldig is. Tegen de getuige kan niets worden ondernomen.”

Optreden tegen meineed tijdens het tribunaal is noodzakelijk, maar kan alleen worden afgedwongen door Westerse landen, vindt de hoogleraar internationaal recht aan Oxford University, prof. J. Black-Branch. “Daarvoor is politieke wil nodig.” Hij betreurt de valse getuigenis, maar vindt niettemin dat het tribunaal bestaansrecht houdt: “Iets doen tegen oorlogsmisdaden blijft beter dan niets doen.”

Kaslhoven en Cleiren vinden dat de rechtsgang bij het tribunaal geloofwaardiger is geworden, juist omdàt de valse verklaring is ontdekt en omdat de aanklager er onmiddellijk gevolg aan heeft gegeven. Kalshoven: “Als zoiets een jaar later bekend wordt, is dat veel erger.” Het incident toont volgens hem aan hoe belangrijk een goede verdediging is.

De Bosnische premier, Hasan Muratovic, ontkent dat de Bosnische politie Opacic belastende gegevens heeft ingeprent, zoals deze beweert. “Als het waar is dat de Bosnische regering de getuige onder druk heeft gezet, dan is die poging jammerlijk mislukt. Haar imago is daar niet bij gebaat.” Hij houdt rekening met andere mogelijke scenario's: de Bosnische Serviërs die de getuigenis in scène zouden hebben gezet om het tribunaal onderuit te halen.