Mesdags Panorama gerestaureerd

Close up. Ned.1, 22.45-23.41u.

'Dit is totale perfectie'', schreef Vincent van Gogh in 1881 aan zijn broer Theo, over het net voltooide Panorama Mesdag in Den Haag. Sindsdien zijn generaties schoolkinderen en toeristen langs het smalle trappetje naar boven geklommen om zich te vergapen aan het enorme, cirkelvormige gezicht op het vissersdorp Scheveningen, de zee en de duinen. Het schilderij van de Haagse zeeschilder Hendrik Willem Mesdag (1831-1915) is een van de laatst overgebleven panorama's, die aan het eind van de vorige eeuw furore maakten. Het heeft zojuist een ingrijpende opknapbeurt achter de rug. Na een eeuw vertoonde het doek scheuren en andere beschadigingen. Gevreesd werd voor een ritssluitingeffect waardoor het 4000 kilo wegende gevaarte in flarden naar beneden zou storten, zoals in 1972 gebeurde met een panorama in België.

Besloten werd tot een gecompliceerde en kostbare (8 miljoen) restauratie en renovatie. “Beter tien jaar te vroeg dan vijf minuten te laat,” zegt hoofdrestaurateur H. de Herder in de documentaire die vanavond door de AVRO wordt uitgezonden. In de mooi gefilmde en informatieve film van Jeroen Visser en Micaela van Rijckevorsel vormt de restauratie de rode draad. We zien hoe 1680 vierkante meter doek wordt gedoubleerd met speciaal voor dit doel ontworpen nylon en hoe veertien meter hoog een nieuw ophangmechanisme wordt aangebracht. Maar de film geeft vooral ook een indruk van Mesdag zelf, van de schilders van de Haagse School waartoe hij behoorde, en van het ontstaan van het panorama. Mesdag schilderde het niet alleen. Hij werd bijgestaan door zijn echtgenote Sientje en de schilders Théophile de Bock, G.H. Breitner, B.J. Blommers en de Belgische architectuurschilder Adrien Neybergh. De inbreng van Breitner, die toen nog op de academie zat, is zelfs veel groter dan tot nu toe was aangenomen, al komt dit nieuwe feit in de film niet zo aan de orde. Het is gebleken uit onderzoek van de kunsthistorica Yvonne van Eekelen, een van de experts die in de film aan het woord komen. Breitner nam de meeste figuren voor zijn rekening en ook veel architectuurgedeelten. Ook Mesdags eigen aandeel bleek veelzijdiger dan gedacht.

Mesdag kwam uit een welgestelde familie in Groningen. Hij begon als bankier op het kantoor van zijn vader, maar op zijn 35ste vertrok hij om zich voorgoed aan de schilderkunst te wijden. Tijdens een vakantie op het Duitse waddeneiland Norderney raakte hij zo onder de indruk van de zee dat hij van Brussel, waar hij toen woonde, naar Scheveningen verhuisde om daar aan het strand te kunnen schilderen en schetsen.

Mesdag staat om twee redenen in de belangstelling: niet alleen het panorama is gerestaureerd, maar recent ook zijn Haagse woonhuis, nu Museum Mesdag. Daarin is zijn kunstverzameling ondergebracht: hij kocht veel werk van tijdgenoten. In de film zien we Mesdag op oude foto's: een corpulente, op het eerste gezicht wat strenge, deftige heer, maar met schuine pretoogjes. Hij was dan ook een bon vivant, die hield van ontvangsten en banketten en zich niet geneerde om zich verkleed als de doge van Venetië te laten fotograferen.