LDP moet buigen om te kunnen regeren

TOKIO, 29 OKT. “Er is nu eenmaal niets aan te doen”, zei de Japanse premier, Ryutaro Hashimoto, dit weekeinde gelaten toen duidelijk werd dat het vrijwel onmogelijk is om nog een meerderheidsregering samen te stellen. Hashimoto's eigen Liberaal-Democratische Partij (LDP) faalde bij de algemene verkiezingen van 20 oktober jongstleden in haar streven de zo begeerde absolute meerderheid in het parlement terug te veroveren en Hashimoto oogst nu de zure vruchten.

De Sociaal-Democratische Partij (SDP) en Sakigake, de oude coalitiegenoten van de LDP, besloten dit weekeinde niet deel te nemen aan de vorming van een tweede kabinet-Hashimoto. De twee partijen zijn tot de conclusie gekomen dat samenwerking met de veel grotere, en dus dominante, LDP de reden is geweest voor hun verkiezingsnederlaag. Beide partijen zijn in het nieuwe Lagerhuis gedecimeerd maar zouden de LDP nog net aan een meerderheid kunnen helpen.

Ondanks het besluit van de SDP en Sakigake gaan de onderhandelingen met de LDP over het beleid dat een nieuwe regering Hashimoto moet gaan voeren echter nog immer door. De LDP wil nu een minderheidsregering gaan vormen die moet gaan regeren met parlementaire steun van de twee oude coalitiegenoten. Terwijl de LDP tot 1993 naar eigen goeddunken regeringen kon vormen, moet Hashimoto nu toezien hoe de onderhandelingen zich voortslepen van punt naar punt en zijn benoeming als nieuwe premier op zich laat wachten.

Ook vanmorgen konden functionarissen van de drie partijen weer geen overeenstemming bereiken over de twee belangrijkste strijdpunten. Het gaat om de eisen van de SDP van een verbod op donaties vanuit het bedrijfsleven aan politieke partijen en van onderhandelingen met de Verenigde Staten over een reductie of uiteindelijk zelfs terugtrekking van de Amerikaanse troepen in Japan. Instemmen met de eerste eis zou voor de LDP het doorsnijden van haar levensader hebben betekend. De partij ontving vorig jaar zo'n 75 miljoen gulden aan bijdragen van het bedrijfsleven en daarnaast ontvangen de LDP-parlementsleden ook individueel voor hun verkiezingskas jaarlijks miljoenen guldens. Ingaan op de tweede eis zou het einde betekenen van het Japans-Amerikaanse veiligheidsverdrag. Dit is eveneens onaanvaardbaar voor de LDP.

De nieuwe, harde strategie van de sociaal-democraten is het werk van de nieuwe partijvoorzitster, Takako Doi. Nadat voorzitter Tomiichi Murayama drie jaar terug de oude principes van de SDP overboord had gezet om een regering met de conservatieve LDP te kunnen vormen, werd de SDP geconfronteerd met dalende publieke steun en een uittocht van ontevreden jongere leden die geen toekomst meer zagen in de partij. De bejaarde Murayama zag kort voor de verkiezingen geen andere oplossing dan Takako Doi te vragen terug te keren als voorzitster. De populaire Doi heeft de partij eerder met succes geleid, maar moest zich de afgelopen jaren afzijdig houden van de partijpolitiek omdat ze was verkozen tot parlementsvoorzitster. Na haar aantreden kondigde Doi aan weer “vanaf nul” te zullen beginnen en de partij weer een eigen gezicht te geven.

De strategie van Doi kan de SDP wellicht weer enig krediet geven bij kiezers die bij de laatste verkiezingen de politiek en masse in de steek hebben gelaten. De verkiezingen van 20 oktober kenden de laagste opkomst sinds 1945, 59 procent. Een groot deel van de kiezers was kennelijk niet geïnteresseerd in de uitslag - bijvoorbeeld het antwoord op de vraag of de LDP haar meerderheid zou weten terug te veroveren, die politici lang in spanning heeft gehouden. Op het platteland, waar de band tussen politici en kiezers het hechtst is en de LDP haar machtsbasis heeft, was de opkomst alleszins redelijk. Maar de zwevende kiezers in de stedelijke agglomeraties hebben het af laten weten.

Onder de kiezers was er de laatste jaren grote ontevredenheid over wisselende coalities (vier verschillende premiers sinds de laatste verkiezingen in 1993) en het vrijelijk overspringen van parlementsleden van de ene naar de andere partij. In de afgelopen drie jaar zijn er elf nieuwe partijen opgericht door zittende Lagerhuisleden, waarvan een gedeelte weer als sneeuw voor de zon is verdwenen.

Ook de huidige situatie heeft wellicht nog een verrassing voor het publiek in petto. De LDP heeft, naast de onderhandelingen met de oude coalitiepartners, ook het oog gericht op ontevreden leden van de oppositiepartij Shinshinto die wellicht van kamp willen wisselen om deel te kunnen nemen aan de LDP-regeringsmacht. De verkiezingen zijn net voorbij maar de Shinshinto heeft inmiddels al één opstandig Lagerhuislid, dat probeerde enkele medestanders mee te trekken, uit de partij gezet.