Koop Fokker stuit op cultuurverschil

DEN HAAG, 29 OKT. Als de overname van Fokker door het Zuid-Koreaanse Samsung afketst, dan is dat om culturele en niet om economische redenen. Dat is althans de inschatting van overnamespecialist P.M. Koster van Coopers & Lybrand, die de Koreanen adviseert.

Koster zei gisteren in deze krant dat de Koreanen niets begrijpen van de werkgelegenheidsgaranties die minister Wijers (Economische Zaken) van hen vraagt en van de afspraken die de Staat wil maken over aansprakelijkheid indien één van de partijen het contract niet nakomt. De onderhandelingen dreigen volgens Koster te verzanden in juridische criteria.

Iedereen heeft zo zijn belangen. De nog resterende 650 Fokker-werknemers op Schiphol-Oost en de curatoren willen dat de onderhandelingen slagen. Zij zenden rooksignalen uit dat de deal zo goed als rond is. Samsung en het ministerie van Economische Zaken temperden dat optimisme gisteren.

De partijen liggen nog ver uit elkaar, erkennen de onderhandelaars. Daarbij zouden de Koreanen vooral oog hebben voor het aangaan van een commitment voor de langere termijn, terwijl het Wijers vooral te doen is om zoveel mogelijk garanties voor de toekomst. In een vertrouwelijke brief aan de Tweede Kamer van begin oktober liet hij al een flinke dosis twijfel doorschemeren over de bedoelingen van Samsung.

De Koreanen zouden zich “overwegend laten leiden door hun eigen agenda”. De bewindsman noemde dat toen al een “riskante positie”.

Het heeft er veel van weg dat beide partijen langs elkaar heenpraten. Daarbij stoort het de Koreanen naar verluidt dat de onderhandelaars namens de Nederlandse Staat voortdurend nieuwe barrières opwerpen. Eerst eiste de minister een business plan van Samsung. De Zuid-Koreanen zeiden: “Je hebt toch al het business plan van Fokker. Laten we dat als uitgangspunt nemen”. Wijers volhardde; de Koreanen kwamen met een eigen plan.

Vervolgens wilde de minister waterdichte afspraken maken over de financiering van het nieuwe Fokker. Dat zou over voldoende eigen vermogen moeten beschikken om leveranciers en klanten vertrouwen te geven. De onderhandelaar namens de Staat, oud-Unilever topman Floris Maljers, en de Koreanen discussieerden intensief over het optuigen van de openingsbalans. Afgesproken werd dat de overname niet met leningen zou worden gefinancierd.

Toen ook dit vuiltje was weggewerkt, begonnen Wijers en diens meesteronderhandelaar Maljers over werkgelegenheidsgaranties, een term die herinneringen oproept aan vervlogen tijden. In de jaren zeventig en de vroege jaren tachtig werden ze wel door Nederlandse vakbonden geëist. Apo's (afkorting van: arbeidsplaatsen-overeenkomsten) heetten deze afspraken over werkgaranties. De Koreanen begrijpen er volgens Koster niets van.

Vorige week ontbrandde Wijers tijdens de behandeling van zijn begroting in de Tweede Kamer maar één keer in woede. Dat was toen CDA-Kamerlid W. Mateman suggereerde dat de minister de Tweede Kamer inzake Fokker niet volledig had ingelicht. Op het achterhouden van informatie staat in de Nederlandse politiek een zware straf. Het bewust geven van verkeerde informatie staat gelijk aan de politieke doodstraf.

Wijers wil zijn nog jonge politieke carrière niet in de waagschaal stellen met Fokker. Door net te doen alsof hij voor alles in is kan hem niet worden verweten dat hij de zaak laat stuklopen. Het faillissement van Fokker kan aan alles en iedereen worden toegeschreven, maar niet aan Wijers. Dat is volgens insiders het beeld dat de minister naar buiten wil vestigen.

Verkwanseling van Nederlands trots aan de Koreanen mag alleen als daar voldoende garanties voor banen en een waterdichte financiering tegenover staan. Als die garanties niet kunnen worden gegeven, dan is dat de schuld van Samsung en niet van Wijers. Op deze wijze blijft Wijers politiek brandschoon, zo wordt gezegd. Tot nu toe wordt het aanstormende D66-talent onvoorwaardelijk door de Tweede Kamer gesteund.

Het is echter de vraag of Wijers met deze veilige, risicomijdende opstelling niet ingaat tegen zijn eigen beleid. Wijers heeft het technologiebeleid hoog in het vaandel en bepleit gunstige vestigingsplaatsfactoren. Overname van de restanten van Fokker (het grootste deel is al verkocht aan Stork) door Samsung Aerospace kan leiden tot behoud van kennis in Nederland.

Bovendien heeft dit een positief effect op andere produktieve en dienstverleningssectoren. Ook kan de overname van Fokker extra activiteiten van Samsung uitlokken. Zo zouden de Koreanen geïnteresseerd zijn in distributie vanuit Nederland.

Bij de overname van Fokker wordt niet gepraat over deze baten, zeggen betrokkenen. Het gaat puur over de kosten. Heeft Nederland 275.000 gulden over voor elke baan die in de Fokker-fabriek op Schiphol behouden blijft?

Meer dan de financiële zijn het volgens corporate finance specialist Koster culturele factoren die Nederlanders en Koreanen van elkaar scheiden. Het fenomeen is bekend. Charles Hampden-Turner en Fons Trompenaars schreven er een boek over: Zeven gezichten van het kapitalisme. Daarin schetsen ze de cultuurverschillen tussen zeven kapitalistische economieën: “In Aziatische landen weegt niet het zwaarst om welke produkten het gaat of hoeveel winst er kan worden gemaakt, maar of je toekomstige partners wel te vertrouwen zijn. Zijn het mensen met wie je een wat meeromvattende relatie kunt aangaan?”

Volgens Samsung-adviseur Koster heeft voormalig organisatie-adviseur Wijers te weinig oog voor dit soort wat moeilijker in cijfers uit te drukken factoren.