Grotere rol in vredesproces; EU benoemt speciale gezant voor M-Oosten

LUXEMBURG, 29 OKT. De Europese raad van ministers van Buitenlandse Zaken heeft gisteren in Luxemburg een speciale gezant voor het Midden-Oosten benoemd. Op deze wijze wil de Europese Unie een grotere rol gaan spelen bij het vredesproces in het gebied.

Tegelijkertijd onderstrepen de Europese ministers dat zij “de actieve en constructieve rol van de Verenigde Staten” bij het vredesproces ondersteunen. Ze ontkennen ervan uit te gaan dat de Amerikaanse bemiddeling bij de Palestijns-Israelische besprekingen zou zijn mislukt.

De Europese speciale gezant is Miguel Angel Moratinos, tot nu toe Spaans ambassadeur in Israel. Hij gaat met een mandaat voor onbepaalde tijd volledig voor de EU werken. De 45-jarige Moratinos werkte als diplomaat in Noord-Afrika en was directeur-generaal voor Afrika en het Midden-Oosten bij het Spaanse ministerie van Buitenlandse Zaken. Hij had een belangrijke rol bij de organisatie van de conferentie van de EU met twaalf landen van het Middellandse-Zeegebied en een Palestijnse vertegenwoordiging in Barcelona in 1995.

De Europese ministers willen een politieke rol spelen die door alle partijen wordt aanvaard. De nieuwe speciale gezant gaat niet als bemiddelaar naar de Israelisch-Palestijnse besprekingen. Zowel Israel als de Verenigde Staten hebben een Europese rol bij deze besprekingen van de hand gewezen, terwijl de Palestijnse leider Arafat hiertoe steeds oproept. Israel herhaalde gisteren zijn afwijzende standpunt.

Tijdens de top van staats- en regeringsleiders van de EU begin deze maand in Dublin werd overwogen om een oud-politicus met internationaal gezag naar het Midden-Oosten te sturen. Dat plan was afkomstig van de Italiaanse premier Prodi en werd dadelijk overgenomen door de Franse president Chirac. De Ierse minister van Buitenlandse Zaken, Dick Spring, is daarop naar Israel gereisd om de mogelijkheden af te tasten van een Europese rol. De Franse minister van Buitenlandse Zaken, Hervé de Charette, toonde zich gisteren tevreden over het besluit om een Europese gezant te benoemen. Hij zei dat gewelddadigheden in het Midden-Oosten directe gevolgen voor Europa hebben. Maar zijn Duitse collega Kinkel was voorzichtiger. Hij waarschuwde dat de Europese rol in het Midden-Oosten niet overschat moet worden en dat nauwe coördinatie met de Verenigde Staten noodzakelijk is. Minister Van Mierlo zei: “Europa kan niet aan de kant blijven staan, af en toe een zak met geld geven en de politiek aan Amerika overlaten.” Hij voegde daaraan toe dat de Franse president Chirac bij zijn reis aan het Midden-Oosten vorige week “geloof, hoop en liefde aan de kant van de Palestijnen heeft gewekt”. Hij voegde daaraan toe: “Dat is geen luxe in deze omstandigheden.” Van Mierlo wees erop dat Israel heeft laten weten niet op een speciale Europese gezant te zitten wachten. “Maar het is de vraag of Israel goed weet waar het wel op zit te wachten”, zei hij.

Volgens zijn taakomschrijving moet de nieuwe speciale gezant contacten leggen met alle partijen in het Midden-Oosten. Hij moet de vredesonderhandelingen volgen en klaar staan om adviezen en goede diensten van de EU aan te bieden zodra de partijen dit verlangen. Hij moet wanneer dit verzocht wordt bijdragen aan de uitvoering van internationale overeenkomsten. Van Moratinos wordt verwacht dat hij de Europese ministers van Buitenlandse Zaken adviseert over mogelijkheden voor Europese interventies bij het vredesproces.

Tijdens de bijeenkomst in Luxemburg bracht Charette verslag uit over het bezoek van president Chirac aan het Midden-Oosten. Hij kreeg daarbij geen kritiek te horen over de reis van Chirac, die bij Israel irritaties heeft opgeroepen. Eerder had ook de Britse minister van Buitenlandse zaken, Malcolm Rifkind, de reis geërgerd afgedaan als “kleurrijk, romantisch en dramatisch” maar niet zozeer doelmatig. Charette op zijn beurt had dat weer afgedaan als voortvloeiend uit “een oude Frans-Britse rivaliteit”. Charette toonde zich gisteren somber over het vredesproces, evenals zijn Italiaanse collega Dini die ook recentelijk een bezoek aan het Midden-Oosten heeft gebracht.