CDA zag geen been in uiteenspelen coalitie

DEN HAAG, 29 OKT. De regeringsfracties in de Tweede Kamer zullen het kabinetsvoornemen om een snelle spoorweg aan te leggen door het Groene Hart van Nederland uiteindelijk toch steunen. De contouren van die overeenstemming tekenden zich gisteren af na een eerste lange dag heftig debatteren in de Tweede Kamer over de hogesnelheidslijn (HSL).

De vraag óf een spoorlijn voor snelle treinen (kosten ongeveer 8,5 miljard gulden) moet worden aangelegd is, behalve voor de Socialistische Partij, een gepasseerd station. Snelle treinen die Schiphol verbinden met Parijs, zo luidt de algemeen aanvaarde motivatie, dienen het milieu omdat minder reizigers zich per vliegtuig naar de Franse hoofdstad zullen verplaatsen.

Het debat spitst zich toe op de kwestie van de te volgen route: de tracékeuze. Het kabinet bereikte in mei dit jaar een moeizaam compromis. Premier Kok beslechtte toen een patstelling tussen minister Jorritsma (VVD, Verkeer en Waterstaat), die de spoorlijn door het Groene Hart wilde, en minister De Boer (PvdA, VROM) die dit gebied wilde ontzien. Aan het compromis, een tunnel onder het Groene Hart, committeerde Kok zich met verve: het strategisch economisch belang van de toepassing en ontwikkeling van de nieuwe tunnelboortechniek betekende volgens de minister-president “een prachtig nieuw ontwikkelingspotentieel voor de BV Nederland”.

Naast deze zogeheten Groene-Hartvariant van het kabinet wordt de HSL-kwestie overwoekerd door een wirwar van alternatieve tracé's met schilderachtige benamingen als Drechtstedenvariant, Kamer-van-Koophandelvariant en RPF-variant, met telkens wisselende voordelen voor lokale belangen. Het debat daarover in de Kamer, gisteren en de komende weken, is hierdoor een positiespel op het breukvlak van draagvlak en daadkracht.

De uitgangspositie van de oppositiepartijen CDA en GroenLinks beloofde gisteren aanvankelijk riant te zijn: de regeringspartijen waren op voorhand onderling verdeeld. De VVD steunt de kabinetskeuze, PvdA en D66 hebben steeds verkondigd meer heil te verwachten van een variant om het Groene Hart heen, bedacht door een inwoner van Zoetermeer: ir. W. Bos, in het dagelijks leven ambtenaar op het departement van Onderwijs. CDA en GroenLinks hebben echter weer een eigen variant: zij vinden dat de hogesnelheidstreinen vanaf Rotterdam het best over bestaand spoor kunnen rijden.

Gisterochtend bleek al meteen dat CDA-woordvoerder Leers geen been zag in de beproefde tactiek van het verder uit elkaar spelen van de coalitiepartijen. Hij haalde fel uit naar het kabinet, dat volgens hem voor veel geld een tunnel aanlegt voor koeien, een “gekke-koeientunnel”. Dat terwijl het kabinet niets doet voor inwoners van Brabant die hinder ondervinden van de nieuwe spoorweg. Dat kwam hem te staan op een furieuze reactie van PvdA-woordvoerder Van Heemst. Volgens hem creëerde de “formidabele lolbroek” Leers “een valse tegenstelling” tussen de mensen in Brabant en de mensen in de Randstad. Van Heemst beschuldigde Leers ervan “politiek voor de bühne” te bedrijven - daarmee verwijzend naar alle lokale belangen waar de CDA'er het in de loop van zijn betoog voor opnam.

In de loop van de middag bleek vervolgens het waarom van de strategie van de CDA-woordvoerder. Zowel Van Heemst als D66-woordvoerster Versnel gaven te kennen dat zij de keuze van het kabinet niet mordicus afwezen. Van Heemst roemde de Groene-Hartvariant zelfs als “paars op zijn best”. Alleen zou het kabinetsvoorstel naar zijn mening nog verder verbeterd kunnen worden. Van Heemst liet buiten de vergaderzaal doorschemeren dat zijn fractie uiteindelijk onder druk van het kabinet zou zwichten. De door D66 en PvdA beleden voorkeur voor de Bos-variant is zo slechts een drukmiddel om het kabinet te bewegen tot verdere verbetering van de Groene-Hartvariant.

Niet uit te sluiten valt dat op hoger politiek niveau de HSL-kwestie gekoppeld is aan het vraagstuk van de door minister Jorritsma gewenste nachtvluchten op het vliegveld Beek. De PvdA-fractie is daar pertinent tegen, zoals vorige week nog bleek uit een brief van fractievoorzitter Wallage aan minister De Boer, die ze ook niet wil. Een uitruil tussen het niet doorgaan van de nachtvluchten en het afzien van de Bos-variant is niet ondenkbaar.