Kamer manoeuvreert omzichtig in HSL-debat

De Tweede Kamer debatteert vandaag over de hogesnelheidslijn. Alleen de VVD is voorstander van de variant die het kabinet wil. Maar ook voor andere varianten is geen meerderheid.

DEN HAAG, 28 OKT. De Tweede-Kamerleden die vandaag het debat over de hogesnelheidslijn voeren, hebben enkele vermoeiende weken achter de rug. Niet iedereen heeft alle rapporten doorgeworsteld, die tezamen zo langzamerhand een manshoge stapel vormen. Maar ze hebben er allemaal in ieder geval in gegrasduind, op zoek naar argumenten bij de hogesnelheidslijn die hun fractie besloten heeft te omarmen - VVD de Groene-Hartvariant, PvdA en D66 de Bos-variant (langs snelwegen), CDA de bestaande-lijnvariant (Rotterdam-Den Haag-Schiphol-Amsterdam).

Ook hebben ze weer alle delegaties te woord moeten staan die hun eigen voorkeur kwamen verdedigen, met als hoogtepunt afgelopen donderdag, toen maar liefst drie bijeenkomsten op één dag georganiseerd bleken te zijn. Sommigen hadden een 'manifest' opgesteld, anderen een video gemaakt, en er waren zelfs delegaties die hun standpunt op cd-rom gezet hadden.

Intussen weten de woordvoerders ook zelf dat de argumenten die ze tot vanavond elf uur breed zullen uitmeten er nauwelijks nog toe doen. Sterker nog, die uit hun verband gehaalde, in een nieuw betoog weer neergezette stellingen zullen het debat eerder vertroebelen.

Waar het vandaag, maar vooral de komende week wanneer het vervolgdebat wordt voorbereid om gaat, is de 'terugval-optie' van de fracties. Want dat er één of twee fracties hun positie zullen moeten opgeven om een meerderheid voor een van de varianten te kunnen vormen, is duidelijk. De grote vraag is: wie gaat dat als eerste doen en wat gaat dat kosten - aan miljoenen guldens en aan politiek prestige.

Voorlopig ziet het speelveld er als volgt uit.

De VVD heeft van meet af aan de Groene-Hartvariant verdedigd, ook toen daar nog geen tunnel in zat. Dat is met andere woorden de enige fractie die niet hoeft op te schuiven. Tenzij het kabinet moet zwichten voor een meerderheid ten faveure van de Bos-variant. In dat geval zal echter eerder sprake zijn van een kabinetscrisis dan van een liberale fractie in het nauw.

Anders, maar ook niet erg moeilijk ligt de situatie voor D66, waar het partijcongres zich dit voorjaar bij motie uit heeft gesproken tégen de Groene-Hartvariant. Dat gebeurde echter een maand voordat werd besloten tot de aanleg van een tunnel. Er is dus een 'terugval-optie' waar de fractie mee voor de dag kan komen. Want het standpunt van de democraten is dat er in ieder geval een besluit moet vallen, en dat er hoe dan ook een nieuwe, snelle lijn dient te komen - 'Bos' of de Groene-Hartvariant.

Het Kamerlid Versnel zou dat vandaag ook openlijk zeggen - maar niet voordat zij de christen-democratische fractie zal hebben uitgenodigd zich te scharen onder de 'Bos'-aanhangers. Dan immers zou er een meerderheid ontstaan voor de variant die eigenlijk de voorkeur van de fractie heeft. Dat het kabinet met zo'n meerderheid niet erg gelukkig zou zijn is jammer, maar “dat kan gebeuren bij dualisme” zal haar dappere, voorlopige stelling zijn.

Het CDA heeft gekozen voor gebruik van de bestaande lijn, net als de meeste andere oppositiefracties. Met argumenten uiteraard. Maar ook vanuit de strategie dat als het CDA meteen voor 'Bos' zou kiezen, dit de coalitiepartners waarschijnlijk van pure schrik subiet tot elkaar zou brengen. Want het CDA wéét dat voor D66 de kabinetsvoorkeur bespreekbaar is, terwijl voor de PvdA geldt dat minister De Boer (VROM), die de tunnelvariant fervent verdedigt, een partijgenote is. Daarin wordt zij bovendien gesteund door de premier van wie het tunnelcompromis afkomstig is, en die ook al tot de sociaal-democraten behoort.

CDA-woordvoerder Leers dient dus omzichtig te manoeuvreren. Hij zal zich moeten opwerpen als verdediger van het gebruik van het bestaande spoor, zonder de Bos-variant vierkant af te wijzen. Alleen dan kan hij op het juiste moment overgaan naar het andere kamp. Niet te vroeg, maar ook niet zo laat dat het kabinet in achterkamertjesoverleg PvdA en D66 weer binnenboord heeft gehaald.

Rest de positie van de PvdA. Die lijkt vooralsnog het lastigst. Weliswaar forceerde fractieleider Wallage dit voorjaar het tunnelbesluit door aan te kondigen dat zijn fractie tegen de Groene-Hartvariant was. Maar de PvdA-fractie heeft daarna als haar standpunt herhaald dat doorsnijding van open ruimten taboe is, tunnel of geen tunnel.

PvdA-woordvoerder Van Heemst zei vorige week nog dat zijn fractie uit overtuiging voor 'Bos' heeft gekozen, “niet om een tunnel in de wacht te slepen”. Dat D66 desnoods de Groene-Hartvariant zegt te willen, noemde hij “een hinderlijk gegeven”. “Nu zit er een scheurtje in het front.” Zelf is Van Heemst lange tijd voorstander geweest van gebruik van het bestaande spoor. Toch ligt het voor de hand dat juist deze fractie als leverancier van de premier en de milieuminister als eerste door het kabinet tot de orde zal worden geroepen.

Complicerende factor voor het kabinet is dat het geld dat zo vaak van pas komt als er een compromis moet worden gesmeed, eigenlijk al uitgegeven is. De Groene-Harttunnel kost negenhonderd miljoen extra. De tunnel verlengen heeft weinig zin. Voorbij Hoogmade, waar de trein weer opduikt, loopt de hogesnelheidslijn langs de snelweg. Een tunnel bij Breda, waar de fracties ongetwijfeld om zullen vragen, lost de patstelling rond het tracé tussen Rotterdam en Amsterdam niet op.

Verkeer en Waterstaat is erg beducht voor de Bos-variant. Die zal weer andere omwonenden tot woede drijven, terwijl met de gemeenten van het voorkeurstracé in de loop van twee jaar overleg nu juist afspraken waren gemaakt. Inmiddels heeft de secretaris-generaal met de fractiewoordvoerders van de grootste partijen een persoonlijk onderhoud gehad. Ook het eerste Torentjesoverleg heeft al plaatsgevonden. De komende week zullen er van dat soort intieme bijeenkomsten nog vele volgen. Het debat van vandaag vormt nog maar het begin, de eerste zetten in het spel.