Hertog IJs vormt testcase voor sanering Unilever

ROTTERDAM, 28 OKT. Het valt niet mee om van Unilever een lean en mean verkoopmachine te maken. Zo wil ijsdochter Iglo-Ola zo snel mogelijk af van het bedrijf Den Hertog, dat amper een jaar geleden werd gekocht. Maar de zestig werknemers van het winstgevende bedrijf vechten nu al maanden voor het voortbestaan van hun baan.

Iglo-Ola kan daardoor de fabriek niet domweg sluiten, maar moet meehelpen aan een oplossing waarbij Den Hertog verkocht wordt aan een partij die er toetjes of vismaaltijden wil produceren.

Terwijl bedrijven als Philips en DAF synoniem zijn geworden voor permanente reorganisatie, voltrekt zich bij het veel winstgevender Unilever geruisloos een vergelijkbaar proces. Het Brits/Nederlandse concern heeft te maken met stagnerende winsten op de Westeuropese consumentenmarkten. Winstgroei is alleen mogelijk als de kosten fors omlaag gaan: fabrieken worden gesloten en samengevoegd, banen geschrapt en de produktiviteit moet omhoog.

De Nederlandse voedingsactiviteiten van Unilever zullen door hun samenstelling ook een forse bijdrage moeten leveren. Het topmanagement van Unilever aan het Weena in Rotterdam zal zich realiseren dat de kwaliteit en uitvoering van de plannen met Hertog maatgevend zijn voor de overige reorganisaties die het concern op de rol heeft staan.

Als het niet lukt het dossier-Den Hertog op een goede manier te behandelen, dan zullen toekomstige reorganisaties ernstig worden bemoeilijkt.

En Unilever houdt niet van sociale onrust bij zijn bedrijven. Het concern schrapte de afgelopen twee jaar tamelijk geruisloos tientallen banen bij het researchlaboratorium in Vlaardingen, sloot in dezelfde plaats een fabriek voor afwasmiddelen (75 banen), schrapte 200 banen bij Quest (geur- en smaakstoffen) in Naarden en verkocht de zeepfabriek Fenix (160 werknemers) in Zwolle.

Maar de huidige reorganisatiegolf is veel omvangrijker en kan niet meer worden opgevangen met vervroegde uittreding of herplaatsing van werknemers. De Britse topman Niall FitzGerald liet vorige maand weten dat de reorganisatiedrift zich kan uitstrekken tot bijna twintig procent van de totale omzet van het concern. Het bedrijf wil merken die weinig kans maken op een toptwee-positie in hun sector verkopen of de produktie ervan stoppen. Maar wie zo fors wil snijden in Europa stuit op verzet, verzuchtte de Nederlandse topman Morris Tabaksblat onlangs in De Telegraaf. “Hier loopt dat soort zaken moeilijker dan bijvoorbeeld in de VS. Ik zou soms ook wel willen dat het sneller ging.”

Dat de vakbonden in West-Europa nog altijd een factor van belang zijn, ondervond Unilever toen het begin dit jaar aankondigde de deuren van Den Hertog, overgenomen in de zomer van 1995, zonder meer te sluiten. Daarmee schond Iglo-Ola volgens de woedende werknemers de afspraak dat de gloednieuwe fabriek van Den Hertog ijs zou blijven produceren. Na acties van het personeel bond Unilever in. Het concern spreekt nu met de bonden en ondernemingsraad over plannen waarbij alle werknemers van Hertog IJs meegaan naar een nieuwe werkgever. Er is zelfs sprake van een 'bruidsschat' - een bedrag van zeven cijfers, zegt CNV Voeding - die Unilever aan de te verkopen dochter zou moeten meegeven.

Voor de Nederlandse werknemers van Unilever zijn de gebeurtenissen bij Den Hertog een belangrijk precedent. Unilever Nederland is met circa 9.000 werknemers een fors onderdeel van de Unilever-organisatie (totaal ruim 300.000 werknemers). Unilever Nederland omvat bovendien een aantal bedrijven die minder goed lijken te passen binnen de strategie van Unilever om zich te concentreren op de produktgroepen margarine, ijs, frozen foods, wasmiddelen en toiletartikelen. Dat geldt dan met name voor de vleesactiviteiten van de Unilever Vlees Groep (UVG), producent van een oerhollands produkt als Unox-rookworst.

De herschikking van de Nederlandse voedingsactiviteiten is al begonnen. Begin deze maand kondigde Unilever de fusie aan van zes zelfstandige Unilever-dochters tot één B.V. Unox in Oss, Royco in Utrecht, Calvé in Delft, Van den Bergh en Jurgens in Rotterdam en Unilmills in Zwijndrecht worden samengevoegd in één b.v. onder de naam Van den Bergh bv. De nieuwe directeur van de samen te voegen bedrijven Van den Bergh en Unilever Vlees Groep (UVG), Tex Gunning, liet in een besloten bijeenkomst met de vakbonden weten dat bij de voedingsbedrijven van Unilever te weinig is gedaan om de produktiviteit te verhogen. “Produktiviteitsverhoging is veel te vaak tegengehouden, vaak uit sociale motieven.”

CNV Voeding vreest dat deze fusie het begin is van een grote reorganisatiegolf van Unilever in Nederland, die de komende jaren honderden banen kan kosten.

Zelfs de veel winstgevender ijsproduktie van Unilever in Nederland ontkomt niet aan de drang naar kostenreductie. Unilevers werkmaatschappij Iglo-Ola haalt uit kostenoverwegingen een streep door de Nederlandse ijsmerken Davino en Caraco. In de fabrieken van Davino in Wilp en Caraco in Hellendoorn worden voortaan alleen nog maar Ola-ijsjes gemaakt. Het is een schrale troost voor de Hertog-werknemers dat zelfs hun grote rivaal Iglo-Ola niet ontkomt aan reorganisatiedrift.