Veel benoemingen in België 'politiek'

BRUSSEL, 26 OKT. Politisering is diep in België doorgedrongen, niet alleen bij justitie maar in de hele samenleving. De politieke benoemingen zijn geworteld in een wijdvertakt systeem van cliëntelisme: het verlenen van gunsten en banen aan beschermelingen, in de veronderstelling dat die 'partijgetrouw' zullen zijn.

Voor vrederechters (kantonrechters) en rechters in de rechtbanken geldt nu dat zij worden aangesteld door de minister van Justitie, die de posten kan verdelen naar de kleuren van de regeringspartijen - hoewel dit formeel wordt ontkend. Voor de hogere rechters is de inbreng van de politiek zelfs bij wet vastgelegd. De raadsheren bij de hoven van beroep en de voorzitters en ondervoorzitters van de rechtbanken van eerste aanleg worden benoemd op basis van twee lijsten: één opgesteld door de hoven zelf en één door de provincieraad, een politieke instelling. Raadsheren van het Hof van Cassatie, het hoogste rechtscollege, worden benoemd op basis van een lijst van het Hof zelf en een lijst die beurtelings wordt samengesteld door parlement en senaat. Die politieke inbreng moet volgens de regering nu worden geschrapt uit de grondwet.

Een eerste aanzet tot depolitisering van de rechterlijke macht in België werd drie jaar al geleden gegeven, toen een toelatingsexamen tot de magistratuur werd ingevoerd. Dit examen moet voorkomen dat (onbekwame) juristen enkel op basis van de juiste partijkaart in de magistratuur belanden. Maar er kleeft een aantal nadelen aan het systeem. Zo is het schriftelijk deel van het examen zo selectief, dat zodra de namen van de geslaagden worden gepubliceerd in het staatsblad headhunters kandidaten 'wegkopen' voor advocatenkantoren of fiscale instellingen waar ze veel beter verdienen. Belgische magistraten behoren tot de slechtst betaalden in de Europese Unie.

Een andere onvolkomenheid van het examensysteem is dat de benoeming van kandidaten nog altijd gebeurt door de minister, die de posten kan verdelen onder de regeringspartijen. Bovendien is het nog altijd mogelijk om zonder examen in de magistratuur terecht te komen: advocaten die vóór 1993 (politiek) zijn benoemd tot plaatsvervangend rechter, zijn vrijgesteld. In de praktijk blijkt dat tweederde van de magistraten geen examen doet, zo meldde deze week de krant De Financieel Ekonomische Tijd. Het parlement heeft inmiddels verklaard dat aan dit 'achterpoortje' naar de magistratuur een einde moet komen. Premier Dehaene zei hierover gisteren dat juristen die vóór 1993 werden benoemd tot plaatsvervangend rechter toch al “een uitstervend ras” zijn.

Commotie ontstond deze week over het bericht dat zes vacante posten bij de Raad van State politiek verdeeld zouden worden, terwijl premier Dehaene een paar dagen eerder juist depolitisering van de magistratuur had aangekondigd. “Ze hebben het verdorie nog niet begrepen”, schreef de doorgaans gematigde de krant De Standaard. Premier Dehaene stelde aanvankelijk dat de Raad van State “niet behoort tot de rechterlijke macht als zodanig” omdat het gaat om een administratief rechtscollege. Maar de media en de publieke opinie hadden geen begrip voor dergelijke nuanceringen. Voor hen geldt: politieke benoemingen zijn politieke benoemingen. Daarom besloten de meerderheidspartijen de aanstellingen uit te stellen. De minister van Binnenlandse Zaken buigt zich nu over de vraag hoe de rol van de politiek ook bij de benoeming voor de Raad van State kan worden verminderd.

Al even schielijk stelde de Senaat deze week de benoeming uit van een raadsheer bij het Arbitragehof, dat wetten toetst aan de grondwet. De post die vrijkwam bij dit hof was bezet door een christendemocraat. De liberalen vinden echter dat zij nu aan de beurt zijn. Voorstel was om de liberale hoge commissaris voor de vluchtelingen, Marc Bossuyt, te benoemen. Hoewel aan zijn kwaliteiten niet wordt getwijfeld, achtte de Senaat zijn benoeming 'in de huidige omstandigheden niet opportuun'. De Belgische bevolking, die zich zondag zo massaal werd gemobiliseerd, wil àlle benoemingen bij justitie 'objectiveren' En de politiek durft niet anders meer dan gehoorzamen.