Nieuw Zeeland; De drie heilige bergen van de Tuwharetoa's

Werknemers van het skiveld kijken in het restaurant naar televisiebeelden van de Olympische Spelen. Er is niets te doen op de vulkaan Ruapehu, de hoogste berg op het Noordereiland van Nieuw Zeeland. Dit jaar was de vulkaan opnieuw actief en vanwege de vulkanische as is de sneeuw nu onbeskibaar. Op 1.600 meter hoogte is het zicht vanwege sneeuw- en regenbuien maar een paar honderd meter. Ook voor vulkaantoeristen hoeven de liften niet te werken, want de krater, 1000 meter hoger gelegen, blijft vandaag onzichtbaar.

De koffie wordt vandaag gratis verstrekt, toeristen zijn er toch niet en de kassa is om die reden buiten werking. De hoop om een glimp op te vangen van de grootse vulkanische aspluimen, die ik tijdens mijn vakantie in Nederland op voorpagina's en op het NOS-journaal had gezien, is al lang verdwenen. Het ongenadig harde wind ontneemt me de wil om het spektakel te bekijken.

bestaat uit Op het Noordereiland liggen dicht bij elkaar drie bijna verlaten vulkanen: Ruapehu (2797 m), Ngauruhoe (2291 m) en Tongariro (1986 m). Ruim honderd jaar geleden werden deze voor de Maori-stam Tuwharetoa heilige toppen aan de regering overgedragen, zodat hier het Tongariro National Park kon worden ingericht, een van de eerste nationale parken ter wereld. Stamhoofd Horonuku te Heuheu Tukino IV zei in 1887 dat het park “aan niemand toebehoorde, maar voor iedereen was”. Alleen op die manier dachten de Tuwharetoa's de ziel van de bergen tegen de ontwikkelingsplaag van de blanke kolonisten te kunnen beschermen.

Die wens lijkt redelijk gehonoreerd. Alleen Ruapehu, de winterspeelplaats van het Noordereiland, op slechts vier uur rijden van zowel Auckland als Wellington, heeft enige bebouwing. Het skicomplex vat op door zijn naargeestige utilitaire lelijkheid. Eigenlijk is het jammer dat de erupties van september vorig jaar en afgelopen juni geen verwoestende natuurlijke oorvijg hebben uitgedeeld aan de grote hutten van tientallen skiclubs en op hoogspanningsleidingen lijkende skiliften. Het bleef beide keren bij enkele zwarte lavastromen over verse witte sneeuw, als warme chocolade over een slagroomtaart.

De eerste eruptie maakte wel een eind aan een schitterend kratermeer. De witte sneeuwranden zijn verdwenen, samen met de kolkende en stomende waterkolom. Nu is er alleen nog een diepe flessehals over, waarin af en toe gassen ontploffen, een geluid dat volgens de bewoners een kilometer lager klinkt als vrachtwagens die tegen een verre muur aanknallen.

Op kleine afstand van de liften en berghutten wint Ruapehu aan schoonheid, zeker als je de massieve, ronde kolos uit zijn omgeving ziet oprijzen. Tien kilometer naar het noorden bevindt zich de veel kleinere, slechts 2000 jaar oude, perfecte kegel van Ngauruhoe, die in 1975 nog uitbarstte en die een tiental jaren daarna getooid ging met een altijd vrolijk ogende rookpluim. Nog weer iets verderop ligt Tongario, de oudste vulkaan van het trio, en waarvan de top met een kapmes lijkt afgeslagen.

Bovenop Tongario bevindt zich een spookachtig stille krater, vlak als een biljartlaken. Een tweede krater, iets zuidelijker en lager gelegen, lijkt een kopie daarvan. De derde, 'Rode Krater', is wel actief. In een lange wandeling kunnen ze binnen een dag allemaal bezocht worden. In de onwerkelijke landschappen van de uitgeblazen vlakke kraters heerst ingetogenheid, de omgeving dwingt tot reflectie. Ze vormen een groot contrast met de stoomerupties, die het puimsteen vuurrood kleuren en zorgen voor een intense zwavellucht en een bodem die te heet is om erop te zitten. Die zijn veruit het spectaculairst.

Volgens vulkaandeskundige Harry Keys van het Departement of Conservation zijn de risico's voor bezoekers miniem. Zeker als de verboden zone van twee kilometer rond de krater van Ruapehu in acht wordt genomen. De skiërs die de hellingen vlak voor de eruptie van vorig jaar aan het slot van de middag verlieten, hadden volgens Keys geluk: “Hete lavastromen van as, modder, sneeuw en water kwamen met een snelheid van zestig kilometer per uur over de skihelling naar beneden. Als de eruptie een paar uur eerder was geweest, hadden zo'n vijftig skiërs kunnen omkomen.”

De risico's zijn niet helemaal uit te sluiten. Maar wie boven op de heilige bergen van Tuwharetoa het vuur en ijs van nabij meemaakt, begrijpt onmiddellijk waarom iemand zich aan dit gevaar overgeeft. Ik loop hier in de wetenschap dat de vulkanische destructies van Tongario bovendien zeer kleinschalig waren in vergelijking met de erupties van de vijftig kilometer noordelijker gelegen Taupu-vulkaan, 1800 jaar geleden. Die waren ruim vijftig keer zo groot als die van Krakatoa in 1883 en overtroffen die van Mount St. Helens zelfs met een factor duizend. De Taupo-uitbarstingen leidden volgens zowel de geschreven Chinese als Romeinse geschiedenis tot plaatselijke duisternis. Het Taupomeer is grotendeels een volgelopen krater, die van de Tuwhateroa-stam nooit dezelfde bescherming kreeg als de bergen van Tongariro. Als dat gemis nogmaals de toorn in de ziel van Taupo ontsteekt, is geen mens in Nieuw Zeeland veilig en zullen de effecten ervan zelfs merkbaar zijn aan de andere kant van de wereld, in Nederland.