Juist in 'gore zaken' vervult de advocaat een onmisbare rol

Er is veel vuiligheid in de wereld, dat weten wij. Als mensen slechte dingen uithalen komen zij soms voor de rechter. Dan is er dikwijls alle reden te spreken van 'gore zaken'. Soms vraag je je wel af of iemand, die zo'n daad gepleegd heeft, wel goed wijs is. Ook die vraag kan bij de berechting opkomen. Dan wordt de psychiater gevraagd, zijn neus in zo'n 'gore zaak' te steken.

Zo heb ik heel vaak als gerechtelijk psychiater het bedrijf van de rechtbank mogen gadeslaan. Alles wordt daar keurig, volgens de regels van onze wetgeving, nagegaan. Is de verdachte die hier staat inderdaad de schuldige? Wat bezielde hem of haar? Hoe waren de omstandigheden? Wat moet er met de schuldige gebeuren?

Het is geruststellend voor alle ordentelijke burgers, dat er volgens de regels wordt gehandeld. Een 'gore zaak' wekt afschuw, walging en weerzin. Misdaad schreeuwt om wraak. Afschuw en wraakgevoelens zijn emoties die een zuivere beoordeling in de weg staan.

Gelukkig laten wij de aanpak niet over aan het grote publiek, gelukkig zijn er deskundigen en zijn er regels voor de rechtspleging. Het recht biedt bescherming aan ons allen.

Als buitenstaander staan wij er vaak veel te weinig bij stil, dat het ook ons zal kunnen overkomen, als verdachte terecht te staan. Ons, of mensen die ons dierbaar zijn. Wie zichzelf wat beter kent en wie weet dat niets menselijks hem vreemd is, zal dit kunnen beamen. Laten wij niet vergeten dat er ook wel onschuldigen worden verdacht en dat zelfs onschuldigen worden veroordeeld tot zware straffen.

De voormalige Rotterdamse hoofdcommissaris Blaauw heeft uit zijn rijke ervaring zulke gevallen in een boek beschreven. Ik kan uit mijn ervaring bevestigen dat gerechtelijke dwalingen voorkomen, dat onschuldigen zijn veroordeeld, met verschrikkelijke, noodlottige gevolgen.

Door harde ondervragingen zijn niet zelden mensen zo angstig en murw gemaakt dat zij een misdrijf bekennen waaraan zij niet schuldig zijn. En ook bij terecht beschuldigden kunnen fouten in de beoordeling worden gemaakt, bijvoorbeeld onjuiste taxatie van de motieven en van de toerekeningsvatbaarheid. Zulke gerechtelijke dwalingen kunnen ieder mens treffen.

Bij wroeten in 'gore zaken' wordt veel vuil opgerakeld. Dat vuil kan de blik vertroebelen. Daarom is het zo dringend nodig, dat er degelijke rechtsregels zijn. Er moet streng worden gewaakt tegen partijdigheid van de rechter, tegen vooringenomenheid ten opzichte van de verdachte. Er moet strikt op worden toegezien dat vervolgers en aanklagers geen loopje nemen met de zo noodzakelijke rechtsregels voor een goede rechtsbedeling.

Al te vaak heb ik vernomen van 'gore praktijken' bij het verhoor en de behandeling van verdachten en gevangenen. Daarbij gebeuren onwettige dingen. De brave burger maakt zich daarover meestal niet zo bezorgd. Men vindt het niet belangrijk, wanneer de wettelijke regels worden verwaarloosd. Als waarnemer van meer dichtbij meen ik dat wij wel erg bezorgd dienen te zijn over nonchalante behandeling van mensen en over verwaarlozing van de rechtsregels.

Gelukkig is het in ons rechtsbestel mogelijk, een beroep te doen op de rechter wanneer justitiële fouten zijn gemaakt. Juist in die 'gore zaken' is de advocaat voor de verdachte de onmisbare steun en voor de rechter de onmisbare deelnemer aan het proces. Eerlijke behandeling voor allen, ook voor de zwakken, ook voor de uitvallers, moet ons blijven interesseren.

Soms komt een schuldige er te gemakkelijk af doordat er bij de vervolging fouten zijn gemaakt. Dat is heel wat minder erg dan wanneer een onschuldige door zulke fouten wordt veroordeeld en kapot gemaakt.