Hongkongers kiezen eerste Chinese 'gouverneur'

Hongkong kiest binnenkort de opvolger van de laatste Britse gouverneur, die op 1 juli 1997 vertrekt. “Na de koloniale heerschappij heeft Hongkong nu autonomie in de keuze van haar regering”, aldus de Chinese regering.

HONGKONG, 26 OKT. Het is een verkiezingscampagne in Hongkong-Chinese stijl. Uiterlijk half december zal Hongkong, of beter een geselecteerde groep van 400 Hongkongers, de 'Chief-Executive' van de Chinese Speciale Administratieve Regio selecteren, die op 1 juli 1997 de plaats van Chris Patten, de laatste gouverneur van de Britse kroonkolonie, zal innemen.

Vier locale notabelen hebben zich kandidaat gesteld: de reder C.H. Tung (59), voormalig opperrechter Sir T.L. Yang (67), magnaat Peter Woo (50) en gepensioneerd rechter Simon Li (74). De 'campagne' illustreert de Oost-West synthese die Hongkong is. De kandidaten presenteren op persconferenties hun 'selectie-manifest', zeg maar verkiezingsprogramma, en concurreren met elkaar om aandacht van de media, iets wat voor communistische leiders in China absoluut uit den boze is.

Favoriet van de media - en van China - is Tung Chee Hwa, telg uit een reders-geslacht uit Shanghai en voorzitter van Orient Overseas International Ltd. Tung is een conservatieve, bedaarde man die vertrouwen uitstraalt en voor versterking van Chinese culturele waarden pleit. Zijn uitspraak 'Onderhandelen (met China) betekent niet ruggegraatloosheid, opkomen voor de belangen van Hongkong (tegenover Peking) betekent niet confrontatie', is overal zeer goed gevallen.

Sir Ti Liang Yang is pas onlangs afgetreden als opperrechter om zich kandidaat te stellen en zijn eerste aankondiging was dat hij zijn adelijke titel 'sir' zou inleveren. Britse constitutionele experts hebben inmiddels laten weten dat er geen precedent is en dat het niet kan. Zij hebben Sir Ti Liang geadviseerd gewoon de titel niet meer te gebruiken. 'Rechter Ti', zoals een diplomaat hem noemde, heeft verzekerd dat hij dat zal doen als hij geselecteerd wordt. Die kans wordt echter niet groot geacht.

Peter Woo, de schoonzoon (en gedeeltelijke erfgenaam) van wijlen Sir Y.K. Pao, een reder, wordt als te dynamisch en te westers gezien en zou volgens insiders een goede kans maken in algemene verkiezingen westerse stijl, maar niet met deze procedure. Volgens de Basiswet (constitutie) voor de SAR zal de Chief-Executive 'geselecteerd worden door verkiezingen of consultaties ter plaatse en benoemd worden door de centrale volksregering in Peking'. Oosterse en communistische politieke cultuur zullen na 157 jaar Brits autoritair, maar open en liberaal kolonialisme weer toonaangevend worden in Hongkong.

De daadwerkelijke selectie zal verricht worden door een 'Selectie-Comité' van 400 leden en de sollicitatie-termijn daarvoor is net afgelopen. Het Selectie-Comité zal bestaan uit vier groepen van elk honderd leden. De eerste groep bestaat uit mensen uit basis-, arbeiders- en religieuze sectoren. De tweede groep komt uit het zakenleven en de derde uit vrije beroepen. Tot de laatste groep, bestaande uit (voormalige) politieke figuren, behoren ondermeer de Hongkong-leden van China's NVC en CPRVC, en notabelen die vroeger de Britse koloniale regering gediend hebben en nu 'pro-China' zijn.

De populairste politieke partij, de Democratische Partij van Martin Lee schittert door afwezigheid. Niet omdat China de partij gediskwalificeerd heeft, maar omdat Lee zelf uit principiële overwegingen niet wil meewerken aan de tweede taak van het Selectie-Comité, de benoeming van een 'Voorlopige Wetgevende Raad'. Deze moet de Wetgevende Raad vervangen die in 1995 grotendeels via algemeen kiesrecht werd gekozen op basis van de door gouverneur Chris Patten geïntroduceerde democratische hervormingen, want deze zal door China worden afgeschaft.

Lee zei dat de prijs van deelnemen hoger is dan van niet deelnemen. De Voorlopige Wetgevende Raad zal immers maar anderhalf jaar zitten, een half jaar voor de soevereiniteits-overdracht en een jaar daarna. In 1998 zullen nieuwe verkiezingen volgens Chinese regels worden gehouden. Lee meent dat de principiële houding van zijn partij hem dan goed zal uitkomen, maar hij is zich er tegelijkertijd van bewust dat het kiesstelsel zodanig anders zal zijn dat de Democratische Partij haast wel moet verliezen.

Ruim 5.700 mensen die vinden dat ze meetellen in Hongkong hebben een sollicitatie-formulier ingediend voor een zetel. Daarvan zullen er 340 een plek krijgen, de overige 60 zetels zijn gereserveerd voor de Hongkong-leden van het Nationale Volkscongres (NVC) en de Chinese Politieke Raadgevende Volksconferentie (CPRVC). De 340 worden volgende week geselecteerd door het 'Voorbereidend Comité voor de SAR' dat in januari door Peking benoemd werd. Dit VC bestaat uit 150 leden, waarvan 94 Hongkong-Chinezen en de rest partij- en staatsfunctionarissen uit China. Ruim de helft van de Hongkong-Chinese leden bestaat uit zakenlieden, die gezamenlijk voor 12 miljard dollar aan aandelen op de beurs van Hongkong bezitten. De 150 VC-leden, waaronder vele tientallen multi-miljonairs, moeten volgende week uit de lijst van sollicitanten - variërend van vakbondsleiders en filmsterren tot bejaarden en weduwes uit rijke families - elk 340 namen selecteren. Die 340 geselecteerden plus 60 rechtstreeks door China benoemde leden moeten dan uiterlijk half december de Chief-Executive (in het Chinees: xingzheng zhangguan = hoofdadministrateur) kiezen, die daarna door Peking benoemd zal worden. Vervolgens moeten zij dan de Voorlopige Wetgevende Raad benoemen.

“Het is een grote vooruitgang vergeleken met het Britse systeem” zei Zhang Junsheng, adjunct-directeur van het persbureau Nieuw China en China's belangrijkste woordvoerder in Hongkong. “De Britse koningin benoemde de gouverneurs zonder enige inspraak van de bevolking van Hongkong. Nu de koloniale heerschappij haar einde nadert zal Hongkong een hoge graad van autonomie en medezeggenschap hebben in de keuze van haar regering.”

David Akers-Jones, een voormalige eerste minister en waarnemend gouverneur van Hongkong, die na de komst van Patten een adviseur werd van China, beschreef de selectie als “een verkiezing van vrienden onder elkaar. (-) Dit is niet stemmen volgens partij-beginselen, maar volgens vriendschaps-beginselen. Ik ben een vriend van alle kandidaten.”

Het Hongkong-publiek windt zich niet meer echt op over de politieke controverses die hun stad de laatste jaren zo gepolariseerd hebben. Henry Wu (35), een economisch analist bij een grote internationale bank, waarvan de naam niet vermeld mag worden, zegt dat het goed is geweest dat er mensen zoals Patten en Martin Lee zijn geweest, maar dat het nu genoeg is. Er is toch geen alternatief. “Deze selectie-procedure is niet ideaal. De procedure is niet representatief en het Voorbereidend Comite heeft geen goede reputatie, maar daar staat tegenover dat drie van de vier kandidaten voor Chief-Executive alleszins aanvaardbaar zijn. Als Tung het wordt is dat in de gegeven omstandigheden het beste wat we hadden kunnen hopen.”