Het jaar wordt genietbaar in de herfst

Voor de overgrote meerderheid van de mensen is de zomer de hoogtij van het jaar. Als zij in de herfst juli en augustus nog eens voor hun innerlijk oog oproepen zien zij zichzelf niet met gebogen hoofd oversteken uit de schaduw van de bomen naar de schaduw van de huizen; ook hebben zij geen herinnering aan een keelgeluid van weerzin toen zij thuisgekomen het klamme hemd van de bezwete romp plukten.

Wat zij terugzien is hoe zij minimaal gekleed over het warme zand holden en elkaar de veelkleurige strandbal toewierpen; hoe het opspattende water van het zwembad flonkerde in de zon; en hoe zoel het was bij de wijn 's avonds in de donkere tuin.

Alleen voor een afwijkend soort mensen wordt het jaar pas weer genietbaar in de herfst na de lange drukkende zomer. Hoe komt dat, door een fout in hun temperatuurbeheersing? In de opvatting van de zomerse meerderheid hebben wij najaarsmensen iets tegennatuurlijks. Een van de simpele dingen van het leven is de indeling van het jaar in een doodse winter en een bloeiende zomer, gescheiden door de lente als opbouw en de herfst als afbouw. Moet daar ook al aan getornd worden: mag niets meer vaststaan?

Als najaarsmensen ondervraagd worden over de oorsprong van hun dwarse voorkeur zullen de antwoorden verschillend uitvallen. Bij mij is het op school begonnen, bekennen sommigen, omdat de zomer de tijd was voor vlotte leuke klasgenoten die makkelijk omgingen met vriendjes en vriendinnetjes, in het flonkerende water en op de zoele avonden; ik kon slecht meedoen, ik behoorde tot de onzekeren en wachtte de herstelde orde af van september, wanneer allen zich weer over hun huiswerk moesten buigen.

Anderen, minder gekweld, schrijven hun voorkeur toe aan een beschouwelijke geaardheid. Wat voor welbehagen zij ook ondervinden op zonnige dagen en zoele avonden, de stemming van een mens in actie blijft altijd afwisselend, neutraal in verschillende tinten met uitschieters naar beneden en naar boven. Pas wanneer zij later terugkijken nemen hun ervaringen een eenheid van karakter aan. De zomer is er om beleefd te worden niet voor het onmiddellijke profijt, hebben zij geconcludeerd, maar voor de toekomst, voor het overdenken in de herfst.

Een klassieke subgroep van najaarsmensen richt zich meer op vooruit- dan terugzien. Hoeveel er ook afgedongen is op het traditionele gezinsfeest, zij leven naar Sinterklaas, Kerstmis en Oudjaar toe; naar de drukte en de cadeaus, de versiering en onwillige saamhorigheid voordat wij het lege landschap van januari bereiken. Spreek niet laatdunkend over chocoladeletters, kaarsen en ganzenbout; al vallen ze tegen, zij maken stemming.

Sommige najaarsmensen zullen hun voorkeur oppervlakkiger verklaren, als een kwestie van smaak. Liever sluierbewolking met late vogels in de hoogte dan het reisbrochureblauw van de zomer, liever de bruine en gele bladeren en hun dwarrelende val dan al dat gezonde groen, groen, groen; liever het horizontale laatste zonlicht om half zeven dan die bleke avonden tot half elf.

En denk niet dat herfstweer vriendelijk hoeft te zijn. Integendeel, de liefhebber geniet van de jagende wolken, de zwiepende takken en het klotsende slootwater. Kijk, een wandelaar slaat een hoek om en staat stil, verbluft door de kracht van de windstoot die toeslaat; een ander stapt tot boven enkelhoogte in een onopgemerkte plas aan de trottoirband; een derde niest in de nachtlucht en mompelt een verwensing omdat de eerste verkoudheid van de winter voelbaar wordt.

Al deze ervaringen kunnen welkom zijn, maar ik denk dat de temperatuur het hoofdpunt is. De meeste menselijke lichamen voelen zich goed bij temperaturen boven de vijfentwintig graden, tot dertig toe; sommige willen nog hoger, tot boven de zesendertig zelfs, zodat hun bloed opgewarmd wordt als in een pannetje ('maar het was een droge warmte begrijp je, dat maakt zo'n verschil').

Najaarsmensen ervaren zulk mooi weer als een straf, een opsluiting. We leven er maar half bij, soms wekenlang totdat de temperatuur eindelijk afzakt naar een geneeskrachtige achttien graden. In het straatbeeld zijn wij gewoonlijk niet te onderscheiden van de meerderheid, alleen een enkele keer in een hittegolf als wij ongebruind zijn gebleven; maar wij horen er niet bij.

En wat moet dit als het broeikaseffect doorzet? Gelukkig denken de klimatologen dat terwijl bepaalde delen van de aardbol warmer worden, zoals de polen, andere delen af zullen koelen.

Kom ons daar dan opzoeken. Wij zullen aparte verwarming laten aanleggen in de logeerkamers.