Een heerlijk mens om mee te werken, die Dian

Nu Dian van Leeuwen vier jaarsalarissen extra aan haar CTSV-avonturen wil overhouden weet de Volkskrant het heel zeker. In een hoofdredactioneel commentaar wordt zij deze week in de schandhulk gebonden als een “schaamteloos brutale en inhalige vrouw”.

Hoe weet die krant dat zo zeker? Welke bewijzen zijn er voor de metamorfose van de vroegere VVD-voorzitster in een boosaardige toverkol? Zou dat leuke, spontane mens dat met haar onomwonden eerlijkheid de liberale achterban zo lekker kon prikkelen nu plotseling veranderd zijn in een verbitterde vrekkin die in haar wraaklust alle proporties uit het oog verliest?

Hoogst onwaarschijnlijk. Haar lange jaren als politica en echtgenote van een burgermeester moeten haar ervan overtuigd hebben dat wraaklust, brutaliteit en inhaligheid driften zijn waar men ver boven moet staan in het bestuurlijk leven. Die drie jaar CTSV, een betrekkelijk klein incident in de rijke carrière van mevrouw Van Leeuwen, zullen haar geloof in de bestuurlijke beschaving misschien op de proef gesteld hebben, maar geenszins hebben doen verflauwen.

Daarom is het geen aanval van acute normloosheid, zoals de Volkskrant ons wil doen geloven, die haar eis van 1,2 miljoen verklaart, maar ligt de zaak gecompliceerder.

Het is net zo goed voorstelbaar dat deze eis voortkomt uit een teveel aan normen. Misschien denkt de oud-bestuurster dat het zo hoort. Dat ze het verplicht is aan haar collega's van toen en in de toekomst om in de juridische afhandeling van haar arbeidsovereenkomst de mores te hanteren die in de hoogste echelons van onze samenleving gebruikelijk zijn. Ze wil geen spelbreker zijn, ook al zit ze persoonlijk helemaal niet te wachten op die vracht geld die straks uit de staatskas op haar rekening gestort wordt.

En misschien heeft ze ook wel geprotesteerd toen haar advocaat het bedrag noemde. Wie zal het zeggen. Er zijn gevallen bekend van managers die na een gouden handdruk verklaarden daar helemaal niet blij mee te zijn. Het had wat hen betrof best wat minder gekund, als het advocatenkantoor maar niet zo had doorgedramd.

Het zou dus heel goed kunnen dat mevrouw Van Leeuwen die 1,2 miljoen straks linea recta overmaakt op de rekening van een fonds dat het lezen van de Volkskrant financieel mogelijk maakt voor bijstandsvrouwen. Puur uit brutale vrijgevigheid.

De nieuwe aflevering van de CTSV-klucht draait echter niet om een vermeende crisis in het gemoed van Dian van Leeuwen, maar illustreert een andere crisis die steeds weer aan de oppervlakte komt als er een hoge functionaris voor een wanprestatie vorstelijk beloond wordt. Dat is de crisis in de systematiek van de functiewaardering. Of simpeler gezegd, in ons land weet niemand meer precies waarom de een meer verdient dan de ander.

In de turbulentie van de postmoderne organisatie hebben werk en beloning steeds minder met elkaar te maken. Geld verdienen is tegenwoordig een kwestie van op het juiste moment op de juiste plek in het gezelschap van de juiste mensen aanwezig zijn. Dat is een betrekkelijk absurd spel dat niet in een functiewaarderingssysteem te vangen is.

En wie in dit verband over een rechtvaardiging van beloningsverschillen begint wordt versleten voor een nostalgische linksist of een foute bureaucraat die geen gevoel heeft voor de dynamiek van de markt waarop de organisatie moet overleven.

Daarom bestaat het loon ook in toenemende mate uit een prijzenregen van toeslagen, vergoedingen, lease-auto's, winstuitkeringen, reisjes en handdrukken. Lekker flexibel en altijd weer een verrassing. Een gewoon salaris, als dat nog voorkomt, is in veel gevallen slechts een indicatie van wat men kan verdienen. De rest hangt af van de boerenslimheid en de onderhandelingscapaciteiten van de werknemer. En, mocht er onenigheid ontstaan, van die van zijn advocaat. Het werk zelf telt nauwelijks nog mee bij de berekening van de verdiensten.

Modern werken krijgt op deze manier een sterk theatraal karakter. Het is de manier waarop het spel gespeeld wordt die de hoogte van de vergoeding bepaalt. En in die omstandigheden is het uitoefenen van een beroep of het vervullen van een functie slechts een onbelangrijk onderdeel van de totale performance waarmee de employee zijn succes in de organisatie moet afdwingen.

Het is duidelijk dat een verlegen werknemer, die naast zijn arbeidskracht de organisatie slechts zijn loyaliteit kan aanbieden, in deze omstandigheden er bekaaid afkomt. Links en rechts wordt hij ingehaald door allerlei druktemakers die zich op het toneel naar voren ellebogen als de beloningen worden uitgedeeld.

Gelukkig heeft de FNV zich het lot aangetrokken van de achterblijvers. Onlangs maakte deze vakcentrale bekend dat ze deze pechvogels meer gaat trainen en coachen om hen persoonlijk weerbaarder te maken in het gevecht om het grote geld. Individuele begeleiding in plaats van collectieve belangenbehartiging wordt de koers van de vakbond naar de volgende eeuw.

In de theaterwereld van de arbeid opent Johan Stekelenburg een impresariaat voor de postmoderne werkers die last hebben van plankenkoorts. Gerichte vaardigheidstrainingen, carrièrebegeleiding en kledingadviezen zitten voortaan in het pakket dat de bonden de leden aanbieden. Met grote posters met Madonna erop ('als Madonna er een heeft, waarom jij dan niet...') afficheert de FNV zichzelf als de ideale zaakwaarnemer voor aarzelend podiumtalent.

In het licht van de gememoreerde ontwikkelingen is deze koerswijziging goed te begrijpen. De nieuwe benadering getuigt van een uitstekende feeling voor waar het in de arbeid tegenwoordig om draait.

Het lijkt mij daarom een goed idee om na Madonna Dian van Leeuwen te laten poseren voor een vakbondsaffiche. Dit brutaaltje uit eigen land staat model voor de nieuwe werknemer die zelfbewust de armen spreidt als het grote geld uit de hemel komt vallen. Een heerlijk mens om mee te werken voor een impresario.