Subtiele rehabilitatie

Isabel-Clara Simó: Perverse vertellingen. Vertaald uit het Catalaans door Elly de Vries-Bovée. Bert Bakker, 223 blz, fl 34,90

Schrijven en aan een universiteit doceren gaan van oudsher goed samen; schrijven en literatuur doceren wat minder goed. De literatuurtheorie krijgt in dat soort gevallen gemakkelijk de overhand op de creativiteit, of - wat nog erger is - het schrijven wordt een toepassing van regels en trucjes die in het onderwijs voor 'literair' doorgaan. Het Amerikaanse vak creative writing heeft een hele school van academische romanciers voortgebracht, die ook in Europa haar invloed doet gelden. In Portugal is Lidia Jorge er een typisch voorbeeld van, in de Catalaanse letteren Isabel-Clara Simó.

Van de laatste verscheen vorig jaar de roman Het wilde meisje in vertaling: een schoolvoorbeeld van gewilde literatuurderigheid met een bizar plot vol pretenties. Dat belooft het ergste voor de nu vertaalde verhalenbundel Perverse vertellingen, een keuze uit de bundels Históries perverses en Perfils cruels. Net als in Het wilde meisje heeft Simó zich laten leiden door een hang naar het wrede in menselijke verhoudingen. Verraad, wraak en ontgoocheling staan centraal in de veertien verhalen die de bundel telt.

Maar de bundel stelt niet teleur. Het korte verhaal gaat Simó verrassend goed af, vooral omdat ze het zonder hinderlijke literaire fratsen stelt en de verhalen voor zich laat spreken. De mijmeringen van het meisje dat wraak neemt op haar vriendin door haar huidcrème te vermengen met fijne glassplinters snijdt (bijna letterlijk) door de ziel. Het verhaal van de rijke, oudere vrouw die zich een gigolo veroorlooft en, snakkend naar liefde, zelfs zijn verraad als een teken daarvan uitlegt, is prachtig van subtiliteit en daardoor aangrijpend.

In de sfeer van wreedheid en ontgoocheling is Simó in haar element. Dat blijkt wanneer ze in één verhaal ('Van vrouw tot vrouw') het diabolische verlaat en prompt in weeë zoetelijkheid vervalt. Thematisch en formeel heeft haar schrijverschap kennelijk zijn grenzen. Daarbinnen heeft ze zich met deze bundel in elk geval voor haar eerdere misser gerehabiliteerd.