Ex-gezant VS in Cuba wenst EU-actie tegen Helms Burton Act; Pleidooi voor verzet tegen VS-wet

DEN HAAG, 25 OKT. De gezanten komen beiden uit de Verenigde Staten, maar hun boodschappen uit twee verschillende werelden. Stuart Eizenstat, onderminister van Handel, 'doet' een rondje Europese hoofdsteden om sympathie te winnen voor de Amerikaanse Helms Burton Act. Intussen bezoekt de voormalig zaakgelastigde van de Verenigde Staten in Cuba, dr. Wayne Smith, drie dagen Nederland om juist Europese actie te genereren tegen de omstreden wet.

Smith, autoriteit op het gebied van Amerikaans-Cubaanse relaties en fel tegenstander van de Helms Burton Act: “Het is cruciaal dat de internationale gemeenschap de VS duidelijk maakt dat die wet onacceptabel is. Amerika denkt dat het zich als laatst overgebleven grootmacht alles kan veroorloven.”

De wet, half juli door het Amerikaanse Congres aangenomen, geeft Amerikanen het recht om buitenlandse investeerders die in door Cuba genationaliseerde voormalige Amerikaanse bedrijven investeren, voor de rechter te dagen. De Europese Unie reageerde furieus op het extraterritoriale karakter van deze wet. Brussel wil als tegenmaatregel een verordening uitvaardigen die Europese bedrijven verbiedt gehoor te geven aan eventuele vonnissen van Amerikaanse rechtbanken.

Begin oktober vroeg de EU aan de Wereld Handels Organisatie (WTO) zich uit te spreken over de rechtmatigheid van de wet. Onderminister Eizenstat reageerde gepikeerd en verklaarde dat de EU de WTO in “gevaarlijk vaarwater bracht.” De Helms Burton Act werd opgesteld als verscherping van het Amerikaanse handelsembargo tegen Cuba, nadat dit land in februari van dit jaar twee Amerikaanse vliegtuigjes neerschoot.

Ook al betwijfelt Smith of de wet, en dan met name artikel 3 dat de rechtszaken tegen investeerders in genationaliseerde bedrijven mogelijk maakt, ooit echt zal worden uitgevoerd, trekt hij fel van leer tegen de strekking ervan. “Als Amerikaan steun ik de verordening van de EU. Hoe negatiever de EU reageert, des te beter zijn de kansen dat de VS hier niet mee weg komen.

“Ik heb jaren bij de marine gediend, in Korea voor mijn land gevochten, ik houd van mijn land en juist daarom ben ik tegen deze wet, die de VS buiten de realiteit plaatst”, aldus de 64-jarige Smith, die op het moment Latijns-Amerikaanse geschiedenis doceert aan de John Hopkins universiteit.

Waar Eizenstat de houding van de VS rechtvaardigt door te wijzen op de 'diefstal' van Amerikaans bezit, kan Smith een stortvloed van tegenargumenten aanvoeren. Saillant detail is daarbij dat hij zelf verantwoordelijk was voor delen van de oorspronkelijke Amerikaanse embargowet tegen Cuba. Maar hij is sinds die tijd een stuk coulanter geworden jegens de Cubaanse leider Fidel Castro.

Een van de belangrijkste argumenten van Eizenstat, waarmee ook de Amerikaanse burger wordt zoet gehouden, is dat er in Cuba een democratie moet komen. Smith betwist dat de Helms Burton Act daaraan bijdraagt. “We hebben in landen als China juist veel meer bereikt door wel met de mensen daar te handelen en te praten.”

Smith vindt het prachtig dat de Amerikaanse regering nu lik op stuk lijkt te krijgen van de EU. Mexico en Canada hebben al verklaard 'gepast' te zullen reageren op elke actie die voortkomt uit de Helms Burton Act. Smith sluit een handelsoorlog tussen de EU en de VS als gevolg van de wet uit.

“Daarvoor is het aantal betrokken bedrijven te klein”, zegt hij stellig. Dat de Nederlandse ING-groep zich bij voorbaat uit Cuba heeft teruggetrokken vindt hij een fout. “Ook al zal Clinton de tenuitvoerlegging van de wet niet tot in het oneindige uitstellen, dan nog denk ik dat geen enkele Amerikaan daadwerkelijk iemand zal aanklagen.” Dat Clinton artikel 3 van de wet alsnog aanvaardt lijkt Smith uiterst onwaarschijnlijk. “Dat de president zich zo hard opstelt heeft alles te maken met de verkiezingen. Als het artikel echt van kracht wordt, zou dat op veel te veel juridische problemen stuiten”, zegt Smith.