Droevige liedjes om te lachen; Een smartlappenwedstrijd

Een smartlap, schrijft Willem Wilmink in zijn Schriftelijke cursus dichten, is een herkenbaar lied, waarvan mensen denken: 'O ja, daar heb je dát weer.' Daarvoor zijn afgezaagde rijmen nodig, van woorden die iets met elkaar te maken hebben zoals 'hart' en 'smart', 'want smart zit in het hart'.

Afgelopen maandag werden tijdens het jongerenfestival 'De Opkomst' in Utrecht een smartlappenwedstrijd gehouden. De K.L. Poll-Stichting vroeg voor haar scholierenwedstrijd kinderen om zelf de woorden en de muziek voor een smartlap te schrijven, zo gevoelig en droevig mogelijk. Zes finalisten zongen in Utrecht om het hardst voor de eerste prijs, maar gek genoeg werd er meer gegiecheld dan gesnikt in de zaal. De meegebrachte zakdoeken waren nergens voor nodig.

Vijf zangeressen van zestien zongen over de zee. Een vrouw staat aan de oever haar man na te staren die wegvaart op een schip. 'Houzee, houzee, houzee, ze mocht niet met hem mee' - dat klinkt wel lekker droevig. Dan gaat haar kindje huilen, zo hard huilen, dat ze hem een klap geeft. Hij valt in het water en verdrinkt, en o jee, vlak daarna ziet ze aan de horizon het schip van haar man zinken. De vrouw heeft niets meer om voor te leven en springt dan ook maar in het water. Dan is het lied uit, want alle hoofdpersonen zijn verdronken. Eigenlijk is dat niet om te lachen, maar omdat het zo plotseling gaat en niemand het verwacht, is het toch grappig. Het lied is een echte meezinger en -deiner, maar in de zaal dacht niemand: 'O, daar heb je dat weer.'

Hedda (16) en Marieke (16) zongen over God die zit te huilen op een wolkje omdat er nooit eens iemand op zijn verjaardag komt. Dat is wel vreemd, want op kerstmis is Jezus jarig. God en Jezus zijn vader en zoon, maar toch ook dezelfde persoon. Misschien kijken kerstvierders teveel naar de kerstboom en hun eigen cadeautjes, in plaats van eens iets aan God te geven. Boos hoopt God dat Gabriël, een beroemde engel, eens lekker op de hoofden van al die ontrouwe stervelingen plast.

De jury kon maar moeilijk kiezen uit al deze droevige liederen die toch om te lachen waren. Een hele tijd moesten Henk van Gelder, die voor deze krant schrijft en veel van smartlappen weet, Ted van Lieshout, de beroemde kinderboekenschrijver en -tekenaar die vorig jaar de Gouden Griffel won en Livia Verstegen, de directrice van de K.L. Poll-Stichting, vergaderen. Toen ze eindelijk tevoorschijn kwamen, vertelden ze dat ze er niet zo op gelet hadden wie zich het best aan de regels gehouden had. “Je moet een zanger kunnen geloven, als hij blij of somber zingt.” Daarom won Pim Zwaan (14) met het lied 'Papa'. Pim heeft een vrolijk brilletje, een capuchon en korte blonde haren, maar zodra hij zingt heeft hij iets weg van een zielig zeurkatje. Door zijn neus, zodat het extra droevig klinkt, zingt hij over gescheiden ouders waarvan de zoon aan de drugs raakt. “Gelukkig ben je in het echt je papa niet kwijt,” zegt de presentator. “Jawel hoor,” antwoordt Pim vrolijk, want zijn ouders zijn al jaren uit elkaar. Hij vond het maken van dit lied helemaal niet moeilijk: “O, op weg van school naar huis heb ik die smartlap even geschreven.”