Cliff, hoe doet hij het?

Jarenlang snakte Cliff Richard ernaar gestalte te geven aan de demonische anti-held uit de roman Wuthering Heights. Nu produceerde hij zelf de musical 'Heathcliff'.

Heathcliff: National Indoor Arena, Birmingham t/m 2/11; Playhouse, Edinburgh 5/11 t/m 7/12; Palace Theatre, Manchester 7/1 t/m 8/2; Labatt's Apollo Hammersmith, Londen 12/2 t/m 5/4. Inl. 00-44-171-4166050.

De man die daar opeens bij wijze van openingsnummer midden op het toneel staat, met het postuur van een ranke knaap, in zijn sneeuwwitte overhemd met het flatteuze zwarte page-pakje eroverheen - is dat nu Heathcliff of Cliff Richard? Zijn lied heet Misunderstood Man en de tekst gaat dus over een onbegrepen iemand, over wie al duizend leugens zijn verkondigd, maar nog nooit het laatste woord. Dat kan even goed slaan op de held uit Emily Brontë's roman Wuthering Heights, het middelpunt van Cathy's koortsige dromen, als op de nu 56-jarige popzanger die niets dan hoongelach oogstte toen hij zijn musical-project Heathcliff aankondigde. Maar het blijkt nog anders te zijn: deze man is de verteller, en straks gaat hij, door de hoofdpersoon te spelen, het verhaal vertellen. “This is the story, the passion, the time and the place,” zingt hij. “They're laid here before you, so judge if you can...”

Ik ga er extra goed voor zitten, tussen de 4.000 bewonderaars die vanavond zijn samengedrongen in de uit massief beton opgetrokken National Indoor Arena in Birmingham. Cliff Richard heeft mij opgeroepen zelf te oordelen, en eens te meer neem ik me voor niet te blijven steken in het onbegrip dat hij bezong. Weliswaar hebben de Engelse kranten er de afgelopen dagen al meewarige stukjes over geschreven, maar nu betrap ik me erop dat ik eigenlijk niets liever zou willen dan thuiskomen met een begeesterd verhaal. Zonder dat iemand van de aanwezige fans - vooral vrouwen, één groep bestaat zelfs uit grootmoeder, moeder en dochter - er iets van merkt, zit ik hem in stilte zelfs aan te moedigen. Zet hem op, Cliff, laat maar eens zien dat al die lui een totaal verkeerd beeld van je hebben!

De demonische gestalte van Heathcliff oefende naar zijn zeggen al jarenlang een onweerstaanbare aantrekkingskracht op hem uit. “Maar niemand zou op het idee komen mij voor deze rol te vragen,” zei hij vorig jaar. “Ik sta nu eenmaal bekend als een nationaal instituut van vriendelijkheid en fatsoen.” Daarom produceerde hij Heathcliff zelf. Hij trok er vijf miljoen pond voor uit om de musical te laten schrijven en ensceneren, en calculeerde bij voorbaat al een verlies van één tot anderhalf miljoen pond in. Van dat laatste lijkt het echter niet te komen: de korte tournee langs de immense arena's van Birmingham, Edinburgh, Manchester en Londen was al bij voorbaat bijna uitverkocht. En de gelijknamige cd werd met 200.000 verkochte exemplaren een hit.

Dat kosten noch moeite gespaard zijn, staat vast. In de vele meters hoge en nog veel meer meters brede toneelopening is het moerassige landschap van Yorkshire herschapen in een basaltgrauwe rotsformatie, een loopbrug die het toevallige resultaat van eeuwen steenvorming lijkt te zijn, bloeddoorlopen luchten via de achtergrondprojectie en grillige bomen zonder blad, die door de belichting vervormde schaduwen om zich heen werpen. Het zestienkoppige ensemble is gehuld in modderige tinten, en daartussen verschijnen Cathy en Heathcliff in een uitgelezen garderobe van alles wat ons als negentiende-eeuws voorkomt: japonnen die meteen onder de boezem in plooien neerdalen, en voor hem lange getailleerde jassen. Als de BBC er een dramaserie van had gemaakt, was die ook zo aangekleed geweest.

Het drama kan beginnen. Maar wáár is het drama? Levenloze poppen zingen levenloze nummers, op fletse woorden van Tim Rice - dezelfde die voor Evita zulke puntige teksten schreef - en op middelmatige popmuziek van John Farrar die vroeger bij de Shadows speelde en daarna hits voor Olivia Newton-John maakte. En met de intrige wisten Cliff Richard en zijn regisseur Frank Dunlop, die als scenaristen van de show te boek staan, kennelijk geen raad. Snel worden de jeugdjaren afgeraffeld, waarin het zaad werd gezaaid voor de hartstochtelijke gevoelens tussen Cathy en de geheimzinnige vondeling Heathcliff, en ook daarna blijven ze figuren die we niet leren kennen.

In plaats van een pakkend exposé is er tot overmaat van ramp een tijdrovende reeks scènes bedacht over de buitenlandse reizen die Heathcliff de welstand verschaffen waarmee hij later als een engel der wrake terugkeert naar de woeste hoogten van Yorkshire. Emily Brontë heeft daar nauwelijks iets over verteld, maar deze musical is niet voor niets naar Heathcliff genoemd - en dus dient zich hier een visuele wereldreis aan zoals ze vroeger in de Snip & Snap-revue wel eens werden gespeeld: een maf oerwouddansje met maskers, speren en beschilderde krijgers, een min of meer Indiase dans rond een pauwentroon en een Chinees tableau met een carnavalsdraak. En tussen die bedrijven door, ergens tussen Hindoestan en Siam, en daarna ook nog ter hoogte van de Golf van Bengalen, roept Heathcliff zijn grote liefde aan: “Cathy! Wait for me!”

Cliff Richard, hoe doet hij het? Hij draagt een baard van een paar dagen en inktzwarte haren die tot op zijn rug hangen, hij staat soms terzijde van de speelvloer op een rotspunt te spelen dat hij broeierig en vervaarlijk is, hij werpt zich in een waanzinnig geëxalteerde waanzinsscène, hij schreeuwt, hij gromt en hij slaat de vrouw met wie hij om de verkeerde redenen is getrouwd, hetgeen in het publiek aanleiding geeft tot hoorbare ontsteltenis. Op zijn stem is zoveel echo gezet dat hij nauwelijks verstaanbaar is. Als hij zingt, gaat hij tot het uiterste van zijn beperkte bereik - en soms nog verder. Eén keer zie ik hem, terwijl Cathy belooft een andere man te trouwen, met zijn rechtervoet meetikken op de maat van de muziek. Hij is immers een popzanger, geen musical-acteur.

Ik geef het op, dit is een misbaksel. Het probleem is niet eens in de eerste plaats dat Cliff Richard zich vertilt aan een rol die hij niet aankan, het probleem is dat hij een musical heeft laten schrijven zonder ziel, zonder passie, zonder enige kwaliteit. Naarmate de vertoning voortduurt, zit ik te vlassen op Cathy's spoedige dood. Nadat ze - eindelijk, eindelijk - is gestorven, verschijnt ze nog één keer in de armen van Heathcliff bovenop de rots, gevangen in een langgerekte driehoek van groen laser-licht, met kolkende wolken en golven om hen heen. Dan verdwijnen ze in de mist der tijden, waarin ook Heathcliff ten onder zal gaan. En er barst een stormachtig applaus los, dat nauwelijks meer tot bedaren is te brengen.