Voorkeur; Musea

JAN VAN GOYEN De zeventiende-eeuwse schilder Jan van Goyen is bekend als landschapschilder, maar zou beter 'luchtschilder' genoemd kunnen worden. In zijn wolkenluchten leefde hij zich uit, in iedere combinatie van lichtval en wolkenformatie weet hij een subtiele spanning op te bouwen. Omdat je, zeker als Nederlander, weet dat de zon op het punt staat door te breken, of dat het 'aan het betrekken' is, of dat het weer 'omslaat'. En zelfs als het op aarde windstil is, gebeurt er iets in die luchten. Al is het maar de worsteling van een hagelwitte meeuw met een plotselinge bries boven het Hollandse landschap. Aan Van Goyen is nu in in Museum De Lakenhal, Leiden een grote tentoonstelling gewijd. Daar hangen vijftig schilderijen en veertig tekeningen, chronologisch gerangschikt in rustige zalen. T/m 13 jan in Museum De Lakenhal, Oude Singel 28-32, Leiden. Di t/m vr 10-17u, za en zo 12-17u.

MEESTERS VAN HET LICHT Wat hebben kunstenaars als Heinrich Campendonk, Piet Mondriaan, Jan Toorop, Leo Gestel, Johan Thorn Prikker, Curt Hermann, Jan Sluyters, Helmuth Macke, Jacoba van Heemkerk en Christiaan Rohlfs met elkaar gemeen? Het antwoord luidt dat zij begin deze eeuw allemaal korte of langere tijd gewerkt hebben in de luministische stijl (de ontleding van kleuren, karaktervolle lijnen en een snelle penseelvorming, een soort Van Gogh-effect). De Rotterdamse Kunsthal toont in een boeiende tentoonstelling werk van deze kunstenaars en hun geest- en tijdgenoten tot en met 8 dec. Meesters van het licht. Luministische schilderkunst in Nederland en Duitsland t/m 8 dec in de Kunsthal, Museumpark, Rotterdam. Di-za 10-17u, zo 11-17u.

JAN STEEN Kunsthistorici herkenden in hem een bohémien, een predikant ook, wiens zedenlessen ter harte moesten worden genomen. En nu, ruim driehonderd jaar na zijn dood, is er nog steeds geen consensus over de levenswijze en de bedoelingen van Jan Steen (1626-1679), die, ondanks alle kunsthistorische bevindingen, de vrolijkste schilder van de Gouden Eeuw zal blijven. Het Rijksmuseum in Amsterdam brengt hem tot 12 jan 1997 een hommage. In zes zalen hangen nu chronologisch en enigszins thematisch gerangschikt 49 van Steens mooiste werken. Filevorming, zoals destijds bij Vermeer in het Mauritshuis, lijkt in de ruime zalen van het Rijksmuseum uitgesloten. Bij de museumkassa is gewoon een kaartje van ƒ 15,- te koop en ook het souvenir-aanbod is bescheiden. Tot 12 jan 1997 in het Rijksmuseum, Stadhouderskade 43, Amsterdam. Dag 10-19u.

HET UTRECHTS PSALTER De Middeleeuwse kunstenaars die in de negende eeuw het Utrechts psalter illustreerden, kozen voor een opmerkelijk systeem: ze beeldden elk psalm zo letterlijk mogelijk uit. Het psalter, een van de belangrijkste schatten uit de Middeleeuwen, is uit zijn kluis gehaald voor een korte reis naar museum Het Catharijneconvent. Daar ligt het boek samen met een groot aantal verwante Middeleeuwse handschriften uit binnen- en vooral buitenland op een uitzonderlijke tentoonstelling. Het Utrechts psalter is op het eerste gezicht niet zo aantrekkelijk als bekendere Middeleeuwse manuscripten. De 166 tekeningen zijn niet gekleurd, de bladzijden lijken niet op Keltisch edelsmeedwerk zoals de Ierse en Engelse manuscripten uit de vroege Middeleeuwen en evenmin overdonderen ze met zoete Madonna's in lange gewaden of statig realistische landschappen uit latere produkten van het vasteland. Snelle, priegelige schetsen krioelen van figuurtjes en voorwerpen, soms zo klein dat je een loep wilt hebben om ze recht te doen. Anders dan de meeste Middeleeuwse handschriften geeft het Utrechts psalter zijn geheimen pas echt prijs als je het leest, daarom is het boek ook op cd-rom gezet. Dat vergemakkelijkt de overgang van woord en beeld. Met een simpele muisklik op een passage in de tekst verschijnt op de tekening een kader dat het bijbehorende gedeelte omsluit. Het Utrechts Psalter, Middeleeuwse meesterwerken rond een beroemd handschrift in Museum Catharijneconvent, Nieuwegracht 63, Utrecht t/m 17 nov. Di t/m vr 10-17u, za en zo 11-17u.

EN VERDER Schilderijen van Robert Zandvliet t/m 17 nov. Dordrechts Museum, Dordrecht; Van Monet tot Matisse, Franse meesters uit het Poesjkin Museum in Moskou t/m 27 okt in het Haags Gemeentemuseum; The Great American Watercolour, Amerikaanse aquarellen 1860-1940 t/m 27 okt Rijksprentenkabinet, Amsterdam; Pop-up, Het boek in beweging tot 3 nov in de Verweyhal, Haarlem; Ferdinand Hart Nibbrig 1866-1915 t/m 3 nov. in het Singer Museum, Laren.