Tussen onrust en onlust

Een van de vier huwelijken eindigt door echtscheiding. Hoe komt dat? Op de bank bij een relatietherapeut, een dominee en een advocaat.

De dominee: Jaap Goorhuis (50), Hervormd predikant, Groningen. De therapeut: Donald Mac Gillavry (65), Zeist; leidt advocaten en rechters op tot echtscheidingsbemiddelaar. De advocaat: Margriet Pasma (41), Groningen.

DE DOMINEE: “De belofte van huwelijkse trouw 'tot de dood ons scheidt' kan principieel niet van de mens worden verlangd. Ik vraag die belofte nooit wanneer ik een huwelijk inzegen. In het algemeen is een trouwlustig stel betrekkelijk jong. Je bent in een sfeer van optimisme en vlinders in je buik. Je kunt dan helemaal niet overzien wat er overblijft van de kwaliteit van je relatie als er een element van volharding moet worden aangesproken. Dat een op de vier huwelijken op een scheiding uitloopt, vind ik daarom niet veel. Het is niet vanzelfsprekend dat een relatie in stand blijft. Je moet bereid zijn steeds opnieuw erin te investeren. Als je dat niet doet, loopt het gewoon fout. Het zou mij niet verbazen als niet-huwelijkse relaties statistisch gezien duurzamer zijn: ze worden bewuster en vaak op hogere leeftijd aangegaan.”

DE THERAPEUT: “Het huwelijk is een negatief economisch systeem. Je moet er meer in steken dan je eruit krijgt. Mensen zijn geneigd het succes van een relatie te beoordelen op grond van wat die hun oplevert. Maar aandacht voor de investering is belangrijker dan aandacht voor het rendement.”

DE DOMINEE: “Hoewel eeuwige trouw geen reële eis is, mag je wel van mensen verwachten dat ze een relatie niet al te makkelijk opgeven. Niet omdat God dat eist, maar omdat je niet gemakzuchtig met elkaar mag omgaan.”

DE THERAPEUT: “Ik heb in mijn praktijk te maken met drie categorieën echtparen: stellen die willen werken aan het verbeteren van hun relatie, mensen die een beslissing over de toekomst van hun relatie laten afhangen van de uitkomst van de therapie en echtparen die vragen: kun je ons helpen op een zindelijke manier uit elkaar te gaan? Soms zeggen mensen dat ze aan hun relatie willen werken, maar eigenlijk weten ze al dat ze niet met hun partner verder willen. Dat heb ik altijd heel snel door.”

DE DOMINEE: “Het komt een enkele keer voor dat ik word betrokken bij een huwelijk dat stroef gaat. Maar veel vaker kloppen mensen na hun scheiding bij mij aan, omdat ze blijven zitten met gevoelens van onbegrip, schuld, minderwaardigheid, gekwetstheid. Vooral vrouwen. Mannen kunnen net zo gewond zijn, maar misschien vinden zij het moeilijker hun problemen te bespreken met een predikant. Of ze zoeken en vinden eerder een ander. Vrouwen vragen zich na een scheiding dikwijls af: wie ziet er nu nog wat in mij?”

DE ADVOCAAT: “Ik zeg altijd direct tegen de cliënt dat het mij niet aangaat waarom hij of zij wil scheiden. Maar sommigen willen niets liever dan dat vertellen. Als er bijvoorbeeld een ander in het spel is, merk je dat mensen moeilijk het hoofd koel kunnen houden.”

DE THERAPEUT: “Vreemd gaan, daar is geen kunst aan. Je bent steeds op je best als je die ander ziet. Altijd fris gedoucht. Het is een grote stoorzender in veel huwelijken. Het heeft vaak scheiding tot gevolg. Ik heb nog nooit gezien dat het tot harmonie leidt. Vaak wordt als excuus gebruikt dat het thuis saai is. Dat vind ik een beetje een smoes. Dan zeg ik: wat heb je er zelf aan gedaan om het minder saai te maken? In mijn vak zie je altijd: mensen maken samen de problemen.”

DE DOMINEE: “Door gevoelens van onrust en onlust kan een huwelijk barsten. Veranderen van partner lijkt dan aantrekkelijk, maar ik kom mensen tegen die vijf, zes jaar later spijt daarvan hebben. Ze vragen zich af: is de wereld echt anders geworden met die ander? Is hij of zij echt de hemel op aarde?”

DE THERAPEUT: “Mensen zijn vaak verliefd geworden op kenmerken die geen duurzaamheid garanderen: uiterlijk, motoriek, geur. Dat kan na enige tijd een kat in de zak blijken te zijn. Je ziet in veel relaties de omgangsvormen verloederen: je laat winden in bed, poetst je tanden niet meer terwijl je uit je mond stinkt, loopt te kankeren op je partner omdat je spanningen hebt buitenshuis.”

DE ADVOCAAT: “Ik hoor ook dat mensen elkaar al jaren niets meer te vertellen hadden maar bij elkaar zijn gebleven totdat de kinderen het huis uit gingen. Dat is een vrij grote categorie. Soms ook is er achteraf een duidelijk moment aan te wijzen waardoor de problemen ontstonden. Zoals het verlies van een kind, bijvoorbeeld.”

DE THERAPEUT: “Ik laat mensen altijd een levensgeschiedenis schrijven. Het is frappant wat ze daarin zelf als oorzaken kunnen noemen. Een vrouw komt bijvoorbeeld met het verwijt dat haar man niet wezenlijk belangstellend is geweest bij de geboorte van een kind. Dat kan een traumatisch moment zijn dat een heel eigen leven is gaan leiden. Gemeenschappelijkheid is de olie in de motor van het huwelijk.”

DE DOMINEE: “De kwaliteit van een relatie is zeer gebaat bij gelijke zorg van beide partners voor inkomen, huishouden en opvoeding van de kinderen. In de huidige maatschappelijke context is het eigenlijk ondenkbaar geworden dat de een zich voor de ander opoffert.”

DE THERAPEUT: “Het is heel raar, maar veel mensen hebben de neiging met de eigen partner minder goed om te gaan dan met anderen. Het is een leuke oefening mensen een lijstje te laten maken met tien dingen waarmee je elkaar ongevraagd een plezier kunt doen. Ik merk het vaak: hoe langer een stel getrouwd is, hoe korter dat lijstje wordt.”

DE ADVOCAAT: Mensen zeggen soms de ergste dingen over elkaar. Vliegen elkaar naar de keel, of het nu gaat om de alimentatie, een omgangsregeling of het serviesgoed. Er zijn ook mensen die in alle vrede langzaam uit elkaar zijn gegroeid, elk hun eigen leven hebben. Dan kan een echtscheiding soepel verlopen. Laatst zat hier een stel te giebelen dat het wilde scheiden. Ze waren het overal over eens. Maar vaak zie je, als puntje bij paaltje komt, dat mensen hier aan tafel toch ruzie krijgen.''

DE THERAPEUT: “Ik zeg niet dat je als vrienden uit elkaar moet gaan. Dat vind ik geouwehoer. Zeker als je kinderen hebt, moet er een gegronde reden zijn waarom je niet bij elkaar blijft. Anders snappen de kinderen het niet. Scheiden moet echt een weloverwogen besluit zijn. Dat is belangrijk om de verwerking goed te laten verlopen. Godzijdank zie je dat steeds meer mensen kiezen voor echtscheidingsbemiddeling in plaats van het vier-partijenstelsel waarbij ieder een eigen advocaat heeft.”

DE ADCOCAAT: “Voor zo'n bemiddeling moet je als advocaat speciaal zijn opgeleid. Je bent dan ook een beetje maatschappelijk werker. De kern is dat beide cliënten bij voorbaat bereid zijn een veer te laten. Maar niet iedereen is in staat de relatie in goede harmonie af te sluiten. Echtscheidingsbemiddeling is geschikt voor mensen die het in grote lijnen eens zijn over wat ze willen, die in staat zijn te communiceren. Je moet er veel voor over hebben, het kan veel tijd kosten. Als je vol haat zit omdat je partner er vandoor is met een ander of het geld heeft opgemaakt, dan zit je niet te wachten op bemiddeling. Dan denk je: bloeden zal-ie!”