Een geel jongetje

Het is morgen precies een eeuw geleden dat er in het humoristisch katern van The New York Journal een korte reeks tekeningen verscheen die beschouwd mag worden als het allereerste stripverhaal. Het figuurtje dat op 25 oktober 1896 in vijf achtereenvolgende plaatjes opdook, werd getekend door William Felton Outcault en was bij krantenlezers in New York al een tijdje bekend als the Yellow Kid.

Het vastpinnen van de geboorte van de strip op één enkele datum is natuurlijk arbitrair, maar Outcault komt in ieder geval de eer toe als eerste een aantal (bestaande) elementen te hebben samengevoegd. Hij maakte een reeks plaatjes die alleen te begrijpen valt als ze in de juiste volgorde wordt bekeken en die met teksten ondersteund wordt. Om aan te geven welke woorden door de personages uitgesproken worden, greep Outcault terug naar een vondst die hij eerder in zijn grote krantenillustraties had gebruikt: de zogenoemde balloons. Met het samenspel van tekst en beeld dat zo ontstond zette Outcault de toon voor het medium dat tot op de dag van vandaag strip wordt genoemd.

De hoofdpersoon in het stripje van 25 oktober ('The Yellow Kid and his new phonograph') is een jongetje met een vrolijke, maar wezenloze gezichtsuitdrukking. Op het eerste gezicht lijkt hij gekleed te gaan in een geel nachthemd, maar nadere inspectie leert dat het om een veel te groot overhemd gaat dat hij achterstevoren heeft aangetrokken. Met z'n stupide grijns en absurde kleding komt The Yellow Kid op de huidige lezer misschien niet over als een aansprekende stripheld, maar voor de lezers van the New York Journal was het wel degelijk een herkenbare figuur. De kinderen die in de armoedige immigrantenwijken van New York op straat speelden droegen veelal geimproviseerde kledingstukken. Kale hoofden waren evenmin ongebruikelijk: kaalscheren was de eenvoudigste manier om hoofdluis te bestrijden. Van de geëngageerde fotograaf Jacob Riis (van het beroemde boek 'How the other half lives') is een foto van een 'tenement baby' bekend die sprekend op Outcault's creatie lijkt: een kaalhoofdige peuter die gekleed gaat in een armoedig gewaad dat tot aan zijn voeten rijkt.

De New-Yorkse krantenlezers hadden in de loop van 1895 al ruimschoots kennis kunnen maken met the Yellow Kid. Het aanvankelijk naamloze stripfiguurtje was opgedoken in de paginagrote illustraties die Outcault publiceerde in The New York World van krantenmagnaat Joseph Pullitzer. Onder de titel 'Down Hogan's Alley' tekende hij elke week humoristische taferelen waarop baldadige straatkinderen kattekwaad uithalen. Pullitzer's drukkers probeerden steunkleuren uit op de tekeningen van Outcault en kozen de kleur geel voor het hemd van het jochie met de wezenloze grijns en de flaporen.

De humoristische tekeningen vielen zozeer in de smaak bij het publiek dat de oplage van The New York World omhoog schoot. Pullitzer's rivaal William Randolph Hearst stelde Outcault een aanzienlijk hogere gage in het vooruitzicht als hij voor zijn concern zou komen werken. Outcault hapte toe en publiceerde op 18 oktober 1896 de eerste bijdrage voor zijn nieuwe werkgever in de New York Journal. Die illustratie toont hoe the Yellow Kid en zijn straatvrienden verhuizen. Eén van de teksten verschaft (in straatdialect) toelichting: 'Hogan's alley has been condemned by de board of helt and we was gittin tired of it anyway'. De imaginaire Ierse wijk waar the Yellow zijn intrek nam heette McFadden's Row of Flats. De verhuizing was noodzakelijk aangezien Pullitzer de rechten op de titel 'Hogan's Alley' bezat en een andere tekenaar opdracht had gegeven de reeks in the New York World voort te zetten.

De 'transfer' van the Yellow Kid was mede verantwoordelijk voor de ongemeen felle concurrentiestrijd die in de daaropvolgende jaren zou worden uitgevochten tussen de kranten van Pullitzer en Hearst.

De veronderstelling dat the Yellow Kid zijn naam heeft gegeven aan het begrip 'yellow press' berust echter op een misverstand. De Amerikaanse auteur Bill Blackbeard maakt in zijn boek over Outcault aannemelijk dat die term - waarmee sensatiebeluste kranten werden aangeduid - ontstond naar aanleiding van een fietsmarathon van San Francisco naar New York die Hearst (zelf organisator van het evenement) van dag tot dag in zijn kranten liet verslaan alsof het wereldnieuws betrof. De fietsers gingen bij die gelegenheid in het geel gekleed.