Aftelsommen

EEN BESTUURLIJKE OPLOSSING kan niet wachten. Onder dit motto heeft de commissie-Andriessen een plan gepresenteerd voor een direct gekozen zware stadsprovincie Rotterdam zonder opsplitsing van de centrumstad. Veel verbazing kan deze uitkomst van de consultaties niet wekken. In april heeft het kabinet mogelijke alternatieven verregaand afgekapt.

Een agglomeratiegemeente is uitgesloten, splitsing van de provincie Zuid-Holland komt niet in aanmerking, intensivering van de intergemeentelijke samenwerking biedt “onvoldoende toerusting” voor een samenhangend beleid.

Dat liet alleen de stadsprovincie over, na de uitslag van het referendum met een ongedeelde hoofdplaats. De burgers van de Maasstad moeten overigens wel betalen voor hun verzet tegen elke vorm van opdeling van hun gemeente. De nieuwe stadsprovincie krijgt zware taken, met als harde kern het beheer over de haven. De commissie-Andriessen is zich bewust geweest van het 'Rijnmond-effect', de vrees van de randgemeenten dat zij in het nieuwe bestuurlijke verband worden gedomineerd door de grote centrumstad. Om te voorkomen dat de nieuwe stadsprovincie stukloopt op de centrumgemeente wordt deze laatste fiks uitgekleed. Het moet echter maar worden afgewacht of nu niet een omgekeerd Rijnmond-effect optreedt en een overheersende stadsprovincie de animo van de randgemeenten doet bekoelen.

Een principieel pluspunt is in elk geval dat het bestuur van de stadsprovincie rechtstreeks wordt gekozen, en wel meteen. Het grote praktische voordeel van de formule-Andriessen is dat de haven in de stadsprovincie centraal komt te staan.

DAT DE PROBLEMATIEK van de grote steden geen uitstel meer vergt, lijkt een goed richtsnoer voor het kabinet bij de verdere besluitvorming. Maar het is wel grote steden in meervoud. De commissie-Andriessen zegt dat ze daar geen boodschap aan heeft, maar het kabinet kan moeilijk heen om de voorbeeldfunctie die Rotterdam van meet af aan in de hervorming van het binnenlands bestuur is toebedeeld. De overeenkomst met Amsterdam is wel zeer sterk (de haven versus Schiphol, ook een referendum) en Den Haag geldt financieel en geografisch als de meest “beklemde stad” van het trio.

Er zijn nog vier andere grootstedelijke gebieden bezig met nieuwe bestuurlijke vormen waarvoor Rotterdam betekenis heeft. Minister Dijkstal (Binnenlandse Zaken) en zijn geestverwanten van de VVD in de Tweede Kamer lijken de operatie na Rotterdam maar het liefst helemaal af te willen blazen. Voor deze aftelsom biedt het regeerakkoord hoogstens enige ruimte als het om de vier buitengewesten gaat. En dan nog staat de zogeheten Kaderwet in de weg, waarop de bestuurshervormingen berusten en die dan wél formeel moet worden afgeschaft.