Uitstel lokale verkiezingen is zege voor Pale

Het besluit van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) om de gemeenteraadsverkiezingen in Bosnië, uitgeschreven voor 23 en 24 november, met ongeveer een half jaar uit te stellen, is in de eerste plaats een teken van realisme: gebrekkige terugkeer van vluchtelingen, geringe bewegingsvrijheid en talrijke machinaties met kiezersregistratie verhinderen 'vrije' en 'eerlijke' verkiezingen.

De bezwaren die golden bij het eerdere uitstel van de gemeenteraadsverkiezingen voor 14 september, toen wèl landelijke verkiezingen werden gehouden, zijn nog steeds van kracht: van verzoening is in Bosnië weinig te merken.

Het uitstel is tegelijkertijd - opnieuw - een overwinning voor de Bosnische Serviërs, die er nog steeds in slagen de internationale gemeenschap hun wil op te leggen. Bij de landelijke verkiezingen kwamen de Bosnisch-Servische leiders die de oorlog hebben gevoerd, legaal aan de macht. En nu slagen ze erin de lokale verkiezingen, die de lakmoesproef voor Bosnië als multi-etnische staat en een van de belangrijkste onderdelen van het vredesakkoord van Dayton vormen, op te schorten. Bij die verkiezingen kunnen burgers stemmen voor gemengde gemeenteraden in hun oorspronkelijke woonplaats en zal er veel verkeer op gang komen tussen de 'Servische Republiek' en de moslim-Kroatische federatie. Volgens Westerse diplomaten vrezen de Bosnische Serviërs dat deze verkiezingen ervoor zorgen dat de moslims weer een stem krijgen in de etnisch gezuiverde gemeenten.

De VS en de Amerikaan Robert Frowick, chef van de OVSE-missie die de verkiezingen organiseert, hebben tot het laatst toe druk uitgeoefend op de bestuurders in Pale, maar ook dreiging met intrekking van de hulp bij de wederopbouw kon hen niet vermurwen. Woordvoerder Nick Burns van het State Department hekelde gisteren “de onwil van de Bosnische Serviërs om samen te werken met de OVSE” en zinspeelde weer op herinvoering van economische sancties.

De afgelopen weken hebben de Bosnische Serviërs laten weten geen supervisie van de OVSE bij de verkiezingen te accepteren en hun nieuw gekozen parlement regels voor de verkiezingen te willen laten opstellen. Vorige week lieten ze een “definitief nee” horen, wegens vermeende oorlogsdreiging en terreur van de moslims. Hun verzet was nog toegenomen door een OVSE-maatregel om manipulatie met de kiezersregistratie tegen te gaan: kiezers mogen alleen nog stemmen in de plaats waar ze in 1991 vóór de oorlog woonden, of waar ze nu wonen. Geschrapt werd de derde en oncontroleerbare optie: de plaats waar de kiezers in de toekomst willen gaan wonen. Die zou het bijvoorbeeld mogelijk hebben gemaakt dat Bosnische Serviërs uit andere plaatsen in Srebrenica konden gaan stemmen, terwijl ze daar nooit gewoond hebben.

De Bosnische Serviërs hebben belang bij een zo ruim mogelijk uitstel van het vredesproces: zij speculeren erop dat de internationale gemeenschap vermoeid zal raken en Bosnië de rug zal toekeren, waarna hun separatisme vrij baan kan krijgen. Door de opschorting van de lokale verkiezingen bestaat het risico dat het vredesproces bevroren raakt, temeer daar het nieuw gekozen presidentschap van Bosnië en de federatie van moslims en Kroaten nog lang niet functioneren. De strategie van Pale werkt zolang geen tegenmaatregelen van de internationale gemeenschap volgen.

De vraag is hoe die gemeenschap ervoor zorgt dat de Bosnische Serviërs in de komende maanden een andere houding aannemen. OVSE-chef Frowick moet de partijen nu verzoeken het mandaat voor de OVSE, dat op 20 december afloopt, te verlengen. Bovendien is de NAVO volgend voorjaar niet meer op volle sterkte aanwezig in Bosnië.

Het uitstel van de lokale verkiezingen zal volgens VS-woordvoerder Burns “zeker een factor” zijn in de NAVO-studie over de vorming van een opvolger voor de vredesmacht IFOR, waarvoor het mandaat in december afloopt. Het OVSE-besluit van gisteren heeft de komst van IFOR 2 nog waarschijnlijker gemaakt. Het uitstel heeft ook gevolgen voor de samenstelling van IFOR 2, die nu onverwacht de hachelijke taak krijgt de lokale verkiezingen te begeleiden. De kans dat de leider van het vredesproces, de VS, in IFOR 2 van de partij is, al dan niet met grondtroepen, is na gisteren niet kleiner geworden.