Roemenië wil samen met Hongarije in de NAVO

BOEKAREST, 23 okt. Als Roemenië niet met Hongarije behoort tot de eerste groep nieuwe lidstaten van de NAVO, zal dat “ernstige negatieve consequenties” hebben voor de verhouding tussen de twee buurlanden en de stabiliteit in de regio. “Een kunstmatige scheiding van Hongarije en Roemenië bij toelating tot de NAVO zal extremistische krachten in beide landen aanwakkeren.”

Deze waarschuwing van de Roemeense minister van Buitenlandse Zaken Teodor Melescanu geeft aan dat Boekarest zich steeds duidelijker laat horen in het debat over de NAVO-uitbreiding. Roemenië heeft een diplomatiek offensief ingezet om aan te klampen bij de landen die algemeen worden gezien als de eerste nieuwe 'toetreders': Hongarije, Polen en Tsjechië. President Clinton noemde gisteren in zijn toespraak over de uitbreiding van de NAVO in 1999 geen namen van nieuwe lidstaten.

De Roemeense diplomatie probeert te profiteren van de positieve reacties uit de VS en West-Europa na de ondertekening van het zogenoemde 'basisverdrag' met Hongarije. Na jaren van animositeit sloten de buurlanden in september een akkoord dat de onderlinge verhoudingen regelt. Het 'basisverdrag' moet ook de positie van de Hongaarse minderheid (1,7 miljoen) in Roemenië, die zich vaak gediscrimineerd voelt, veilig stellen. De Roemeense ultra-nationalistische Partij van Nationale Eenheid (PUNR) stapte uit protest tegen de ondertekening van het verdrag uit de regering van president Iliescu - een effect dat volgens Roemeense diplomaten het aanzien van hun land in West-Europa alleen maar kan vergroten.

Minister Melescanu wil een “niet-discriminerende benadering” bij de toelating van nieuwe NAVO-leden. “Volgens een recente opiniepeiling steunt 95 procent van de Roemeense bevolking het NAVO-lidmaatschap. Wij voldoen in alle opzichten aan de criteria die de NAVO stelt. Als een land graag wil, en aan de voorwaarden voldoet, waarom zou het dan niet worden toegelaten?”, zegt de minister, in zijn kantoor in Boekarest.

Speciale afgezanten van Roemenië reizen de Europese hoofdsteden langs om het pleidooi kracht bij te zetten. De minister ging zelf naar Washington om de zaak te bepleiten bij zijn Amerikaanse ambtgenoot Warren Christopher. Gewapend met kaarten waarop Roemenië het centrum van Europa is, benadrukte de bewindsman het strategische belang van zijn land. “Naar mijn mening is de zuidflank het zwakste punt van de NAVO. Daar kan Roemenië een belangrijke bijdrage leveren. Roemenië kan met Hongarije en Slovenië een stabiele buffer vormen voor de Balkan.”

Roemenië is sinds begin 1994 lid van het Partnership for Peace-programma, het voorportaal van de NAVO. Het land leverde bijdragen aan de mislukte VN-vredesoperatie in Somalië en neemt met mijnopruimingspersoneel deel aan de IFOR-macht in Bosnië. Zuidelijke NAVO-lidstaten als Turkije, Griekenland en Italië hebben zich volgens Melescanu al positief uitgelaten over toetreding van Roemenië in de “eerste golf”. Ook Frankrijk steunt Roemenië hierin.

Maar ook onder Westeuropese diplomaten in Boekarest groeit de overtuiging dat het voortrekken van Hongarije boven Roemenië de verhouding tussen de twee landen kan schaden. De NAVO en de Europese Unie hebben het oplossen van geschillen tussen buurlanden als voorwaarde gesteld voor toetreding. Nu Hongarije en Roemenië hun “historische verzoening” bij verdrag hebben vastgelegd, kan een ongelijk tempo in toelating tot Westerse instituties gevoelens van superioriteit of revanchisme aanwakkeren. De toenadering tussen de beide landen zal daaronder lijden, aldus diplomaten.

Voor Melescanu, een beroepsdiplomaat die in november 1992 minister van Buitenlandse Zaken werd, zou snelle toetreding tot de NAVO een bewijs zijn dat het land heeft afgerekend met zijn slechte imago in het buitenland. Roemenië onderging als enige land in Centraal- en Oost-Europa in 1989 een bloedige revolutie, waarin de dictator Ceausescu werd afgezet en geëxecuteerd. Daarna bleven oud-communisten, onder aanvoering van president Iliescu, onder nieuwe partijnamen, aan de macht. “Daardoor bleef in het buitenland veel wantrouwen tegen Roemenië bestaan”, geeft Melescanu toe.

Het basisverdrag met Hongarije heeft dat beeld aanzienlijk verbeterd, meent Melescanu. In de VS is het zelfs vergeleken met de verzoening tussen Duitsland en Frankrijk. “Het is een van de belangrijkste verdragen in de moderne geschiedenis. Het gaat er niet eens zozeer om wat er in staat. Ik heb hier met vertegenwoordigers van de Hongaarse minderheid gesproken die klagen dat het verdrag niet voldoende aan hun wensen tegemoet komt. Vertegenwoordigers van extreem-nationalistische Roemeense partijen zijn ontevreden over concessies die we hebben gedaan. Ik heb bij wijze van grap wel eens gezegd: zelfs als er niets in het verdrag had gestaan, als er alleen een titel boven had gestaan en handtekeningen er onder, dan had je ongeveer dezelfde reacties gekregen. Doorslaggevend is dat Roemenen en Hongaren in staat zijn gebleken door dialoog en compromis tot samenwerking te komen.”

De oppositie, die hoopt na de verkiezingen van 3 november de huidige regering van de Sociaal-democratische Partij van Roemenië (PDSR) te vervangen, vindt dat de minister de rol van de regering te mooi voorstelt. Adrian Severin, vice-president van de Sociaal-democratische Unie (USD), in de peilingen de derde partij van het land, noemt het huidige diplomatieke offensief “een operette”. “In de laatste maand dat deze regering aan de macht is, begint zij plotseling met haar actie om tot de eerste nieuwe NAVO-landen te behoren. De regering heeft zelf nota bene twee jaar lang het verdrag met Hongarije opgehouden. Pas na zware druk uit het buitenland en van andere partijen in Roemenië heeft de regering de onderhandelingen met Hongarije afgerond”.

Melescanu, die als minister partijloos was, heeft zich inmiddels namens de PDSR van president Iliescu kandidaat gesteld voor het parlement. Dat is geen garantie voor voortzetting van zijn ministerschap, want volgens de peilingen kan een coalitie van huidige oppositiepartijen de PDSR uit de macht stoten. In de verkiezingscampagne hoeft Melescanu nauwelijks over het buitenlands beleid te spreken: de wens om deel uit te maken van NAVO en de Europese Unie is in de Roemeense politiek vrijwel onomstreden. “Het is het bewijs dat Roemenië niet langer een geïsoleerd land is”, aldus de bewindsman.