Koperaffaire nog lang niet opgehelderd

TOKIO, 23 OKT. Met de arrestatie gisteren van de Japanse koperhandelaar Yasuo Hamanaka, die zijn voormalige werkgever Sumitomo door ongeautoriseerde optiehandel met een verlies van 2,6 miljard dollar heeft opgezadeld, is zeker nog geen doorbraak bereikt in de opheldering van de zaak. De formele beschuldiging tegen Hamanaka behelst voorlopig het opstellen van twee valse volmachten in 1994 die hem een vrije hand gaven in de handel in koper namens Sumitomo en een ongelimiteerd gebruik van rekeningen voor deze handel. Deze valse volmachten zou Hamanaka hebben ondertekend met de namen van twee van zijn superieuren.

De Nihon Keizai Shinbun (Japans Economisch Dagblad) wijdt vandaag een aantal artikelen aan de kwestie en in de koppen komen allerlei vragen en zorgen aan de orde: 'Twijfels of het werkelijk slechts het misdrijf van één man is', 'Amerikaanse en Britse autoriteiten speuren naar pogingen om de marktprijs te controleren', 'Sumitomo: zorgen over overzeese activiteiten'.

De aanklacht tegen Hamanaka geldt specifiek de twee genoemde documenten uit 1994, maar gisteren tijdens een persconferentie bleek dat er bij intern onderzoek van Sumitomo alleen al uit de afgelopen drie jaren enkele honderden valse documenten naar boven zijn gekomen. Over de periode tussen 1985, toen Hamanaka zijn illegale handel zou zijn begonnen, en 1993 heeft men nog geen duidelijkheid. Woordvoerder Naoki Kuroda van Sumitomo onderstreepte dat de illegale praktijken geheel het werk waren van Hamanaka alleen.

Er heerst echter ongeloof, ook bij andere Japanse handelshuizen, over het feit dat één man tien jaar lang een bedrijf zo om de tuin zou kunnen leiden. Ook Sumitomo zelf gaf een zeer voorzichtige hint in deze richting. Bij de bekendmaking van het incident in juni zei de toenmalige president (inmiddels voorzitter) van Sumitomo, Tomiichi Akiyama: “Mogelijk heeft Hamanaka samengewerkt met een employé die enkele jaren geleden het bedrijf heeft verlaten.”

De Amerikaanse handelsbank Merril Lynch bevestigde gisteren nogmaals dat de rekeningen bij de bank, die Hamanaka gebruikte voor de financiering van zijn transacties, door Sumitomo waren geautoriseerd en dat er geen enkele ongerechtigheid is geweest in de procedures. Ook het Britse handelshuis Winchester Commodities, dat op de Londense metaalmarkt (LME) transacties uitvoerde voor Hamanaka, stelt dat alle opdrachten “door de directie van Sumitomo waren goedgekeurd”.

De onderzoeken van Britse en Amerikaanse autoriteiten richten zich naar verluidt op de vraag of Hamanaka danwel Sumitomo heeft getracht de wereldprijs van koper te controleren. Een woordvoerder van de Britse Serious Fraud Office (SFO) noemde gisteren de arrestatie van Hamanaka slechts een stap en zei dat de SFO haar onderzoek zal voortzetten. Een positief effect van het schandaal is dat volgende maand in Londen internationaal overleg plaats heeft over het uitwisselen van informatie en het vaststellen van internationale regels om een vergelijkbare kwestie in de toekomst te voorkomen.

“Sumitomo moet de zwakke bedrijfsvoering goed maken met z'n sterke financiële reserves”, schrijft de Nihon Keizai Shinbun vanmorgen. Door deze 'goedmaking' zal het overigens aan het einde van dit begrotingsjaar z'n toppositie onder de Japanse handelshuizen verliezen en zakken naar een vierde positie, zo heeft de krant al berekend.

Maar het incident doet niet slechts financieel pijn in Japan. Grote handelshuizen als Sumitomo behoren tot de kern van grote bedrijfsconglomeraten, de keiretsu, en verhandelen alles, van pakjes boter tot vliegtuigen. Ze bevonden zich in de frontlinie van de wereldwijde expansie van het Japanse bedrijfsleven. Maar nu “valt er een schaduw over de mythe van de handelshuizen”, aldus de grootste krant van Japan, de Yomiuri, vanmorgen in een hoofdredactioneel commentaar.