Kohl, gesteund door partij, wil bezuinigen

HANNOVER, 23 OKT. Het is de ewige Kanzler weer gelukt. Helmut Kohl kreeg op het partijcongres van de CDU in Hannover, dat gisteren werd afgesloten, iedereen in het gelid. Twee dagen lang viel er geen onvertogen woord. Niet over de ruzie met de liberale coalitiepartner FDP. Niet over de vele gaten in de begroting. Zelfs niet over de voorgestelde belastingverlaging. De regerende CDU is een grote volkspartij die eenheid en vertrouwen dient uit te stralen, vindt Kohl, en als vanzelfsprekend sloten zich de rijen.

Alle kopstukken van de partij gebruikten de bijeenkomst om de 1001 afgevaardigden ervan te doordringen dat pijnlijke maatregelen op komst zijn. Het 'Model Duitsland' heeft zijn grenzen bereikt. De hevige internationale concurrentie en de hereniging van Duitsland zijn voor de Bondsrepubliek een hard gelag. De kassa is leeg, de schulden lopen op.

De situatie is lastig. “We kunnen zo niet langer doorgaan”, zei Helmut Kohl, die zijn rol als bondskanselier behendig afwisselde met die van partijvoorzitter. De noodzakelijke verandering van de samenleving kan niet door “een hete herfst” worden weggedemonstreerd. Duitsland moet gezond worden gemaakt voor het jaar 2000. Dat kan alleen met de “coalitie van het midden”, verklaarde Kohl en luidde de bel voor de verkiezingen in 1998. Een rood-groene coalitie van SPD en de Groenen zou “een ramp” worden voor het land.

De bondskanselier was bezorgd. Hij sprak oprecht en met de blik gericht op de toekomst. Het was geen grote visionaire rede zoals die verwacht zou kunnen worden van een man die eind deze maand met 14 jaar langer regeert dan Konrad Adenauer en al 23 jaar CDU-voorzitter is. Het was de huisvader Kohl die sprak en op elk lid van het gezin een “dringend beroep” deed om de sociale harmonie in deze moeilijke tijden niet te verstoren. Daarmee doelde hij vooral op de werkgevers en werknemers in de metaalindustrie die het maar niet eens worden over hoe ze Kohls hervormingen in praktijk moeten brengen.

Dat het de bondskanselier ernst was, bleek uit het feit dat hij minister Theo Waigel van Financiën van de Beierse zusterpartij CSU had uitgenodigd. “Waarom worden toch altijd die mensen tot partijleider gekozen over wie de meeste karikaturen worden gemaakt?”, grapte de minister. Hij drong er bij Kohl op aan zich in 1998 opnieuw kandidaat te stellen voor het kanselierschap. Alleen de huidige coalitie kan de ingrijpende financiële maatregelen nemen om Duitsland gezond te maken, meende Waigel. “Deze regering heeft de meest ambitieuze bezuinigingsplannen sinds 1954 om de begroting op orde te krijgen, maar de maatregelen zullen pijn doen”, waarschuwde hij. Over de extra tegenvallers die de verhoging van de kinderbijslag en afschaffing van de vermogensbelasting met zich meebrengen had hij het maar niet.

Alle ogen van de partijgangers waren gericht op het grote waagstuk van de regering: de belastinghervorming die de burger meer geld in zijn portemonnee moet opleveren. Kohl had voor zijn radicale belastingplannen die hij in 1999 wil invoeren alle steun nodig van zijn christen-democratische broeders en die kreeg hij gisteren vrijwel zonder weerwoord.

Dat was opmerkelijk, want een belastingverlaging levert de staatskas 30 miljard mark minder op in een periode dat de begroting volgens menigeen steeds meer op een Zwitserse gatenkaas begint te lijken. Wolfgang Schäuble, de voorzitter van de CDU/CSU-fractie in de Bondsdag, zei dat over de belastingplannen harde noten gekraakt zullen moeten worden. Zolang over een verlaging van het toptarief wordt gepraat van 53 naar 35 procent, of van de laagste belastingschijf van 26 naar 20 procent, zijn de “bataljons van de publieke opinie” op de hand van de CDU, zei Schäuble. “Maar ik zeg u nu al: elk belastingvoordeel dat wij schrappen, zal op groot gejammer stuiten van de betrokkenen. De getroffen belangengroepen zullen alles doen om hun bijzondere regelingen te behouden”, waarschuwde Schäuble.

Hij had nog een kater van vorige week, toen zijn partij een balletje opgooide om de benzineprijs te verhogen en daarmee in de clinch raakte met coalitieparner FDP. De liberalen, die zich opwerpen als kampioen belastingverlaging, voelden daar niets voor. Dan moest de verlaging van de solidariteitsheffing voor het oosten die in 1997 zou ingaan, maar worden uitgesteld, zei Waigel. Juist met de belofte de solidariteitsheffing (7,5 procent) te zullen afschaffen, was de FDP de verkiezingen ingegaan.

Achter de coulissen in Bonn werd een zenuwenoorlog gevoerd. Het resultaat: de benzineprijs werd niet verhoogd en de solidariteitsheffing wordt pas in 1998 verlaagd. De pers sprak van de 'belastingleugen' van de FDP. SPD-leider Oskar Lafontaine wreef zich in zijn handen.

Maar op het partijcongres werd met geen woord gerept over de 'belastingchaos' in Bonn. Ook niet over het oplopende begrotingstekort of over de financiering van de belastingverlaging. Zelfs de jonge garde, die vindt dat de sociale en economische hervormingen te lang op zich laten wachten, hield zich gisteren opvallend stil. “We zijn hier ook niet om te debatteren”, lichtte een parlementariër toe. “We zijn bij elkaar om voor Kohl te klappen, nu en voor altijd.”