Humanitaire tragedie dreigt Zaïre verwijt buurlanden inval in oosten

NAIROBI, 23 OKT. Zaïre heeft Rwanda en Burundi beschuldigd het oosten van het land te zijn binnengevallen. Volgens onbevestigde berichten bevinden zich ongeveer 1.700 Rwandese of door Rwanda opgeleide soldaten in Oost-Zaïre. De Verenigde Naties waarschuwen voor een tragedie.

De gevechten in Oost-Zaïre gaan zowel in de provincie Noord-Kivu als in Zuid-Kivu onverminderd voort. Ten noorden van de stad Goma trekken voornamelijk plaatselijke bewoners weg. De aanvallen zouden voornamelijk gericht zijn tegen Zaïrese dorpjes. Hulpverleners spreken van een gecoördineerde operatie door strijders die in het weekeinde vanuit Rwanda binnenvielen. Het is onduidelijk of dit reguliere Rwandese soldaten zijn of Banyarwanda-Tutsi's uit Zaïre, die eerder dit jaar na etnische zuiveringen naar Rwanda vluchtten. Vele van deze Zaïrese Tutsi's uit Noord-Kivu kregen wapens en militaire training in Rwanda, waar het nationale leger voor het grootste deel uit Tutsi's bestaat. De aanvallen zouden plaatshebben rond de drie grootste vluchtelingenkampen bij Goma, waar 510.000 Rwandese Hutu's verblijven. Onbevestigde berichten vanuit Goma spreken ook van geweervuur in de stad zelf. Zaïrese ambtenaren zouden uit angst voor gewelddadigheden beginnen de stad te verlaten.

Verder zuidwaarts arriveren bij Bukavu de eerste duizenden vluchtelingen van de ruim 200.000 kampbewoners die eerder deze week wegtrokken voor de gevechten bij Uvira. Dit betreffen zowel Burundese als Rwandese Hutu-vluchtelingen. In de vluchtelingenkampen rond Bukavu zelf is inmiddels echter ook paniek uitgebroken door de gevechten en enkele duizenden vluchtelingen hebben de wijk genomen. Een stroom van ruim een kwart miljoen vluchtelingen zwerft nu in Oost-Zaïre, het merendeel onbereikbaar voor hulpverlening. De meeste toegangswegen in en naar Oost-Zaïre zijn afgesloten. Hulpverleners zeggen nog over voedselhulp voor zes dagen te beschikken. Er zijn ook onbevestigde berichten als zouden sommige Zaïrese soldaten op de vlucht zijn, samen met de Hutu-vluchtelingen.

Het Zaïrese leger blijft zijn troepen versterken met nieuwe soldaten uit de hoofdstad Kinshasa. In Bukavu installeerden Zaïrese soldaten zwaar militair geschut bij de grote kerk, gericht op het vlakbij gelegen Rwandese grensstadje Cyangugu.

Vlakbij de grens tussen Zaïre en Burundi vielen Hutu-rebellen gisteren de Burundese provinciehoofdplaats Cibitoke aan. Bij een aanval op de weg van Cibitoke naar de Burundese hoofdstad Bujumbura werd tevens door rebellen de gouverneur van de provincie gedood.

Vanuit het Zaïrese Uvira slaagden de VN er gistermiddag uiteindelijk in vijftig buitenlandse hulpverleners te evacueren. Twee eerdere pogingen om het land te verlaten, waren mislukt, mede omdat er hevig wordt gevochten in de omgeving van de landingsbaan bij Uvira.

België raadde landgenoten in Oost-Zaïre gisteren aan het gebied onmiddellijk te verlaten. “De ongeveer 350 Belgen in deze provincie wordt aangeraden zich uiterst voorzichtig op te stellen en contact op te nemen met de ambassade in Kinshasa om te zien hoe het gebied te verlaten”, aldus een verklaring van het ministerie van Buitenlandse Zaken in Brussel.

Berichtgeving uit Oost-Zaïre wordt steeds moeilijker. De militaire autoriteiten hebben alle journalisten verklaard tot persona non grata. Twee journalisten van het persbureau Reuter werden in Bukavu door militairen een nacht opgesloten in de cel. De nieuwsvoorziening is uiterst karig geworden, ook al omdat hulpverleners hun kantoren niet meer durven te verlaten en verstoken blijven van informatie uit het veld. Eerder deze maand werd in Bukavu de Reuter-correspondent Mat Biggs bedreigd en mishandeld door Zaïrese militairen. De journalist, een rijzige Masai met spitse neus, werd voor een Banyamulenge-Tutsi aangezien. Hij werd gearresteerd en toen hij zijn intentie bekend maakte om in Oost-Zaïre te willen reizen, dreigde een Zaïrese commandant: “Dan prikken we je afgehakte hoofd op een stok langs de weg.” Hieraan voegde hij met een verwijzing naar het notoire gedrag van het ongediciplineerde en onderbetaalde Zaïrese leger toe: “Sommigen van mijn soldaten gedragen zich nu eenmaal als beesten.”