'Uitbreiding NAVO vóór het jaar 2000'

NAVO-secretaris-generaal Javier Solana zegt in een gesprek met deze krant tijdens een eendagsbezoek aan Nederland: “Ik zie geen problemen in de relatie met Rusland, maar juist oplossingen.”

DEN HAAG, 22 OKT. Het ontslag van de Russische veiligheidsadviseur Aleksandr Lebed heeft het - als onverwoestbaar goed geschetste - humeur van NAVO-secretaris-generaal Javier Solana allerminst aangetast. Solana ontving Lebed twee weken geleden met alle égards en heeft daar geen spijt van. “Integendeel, weer een mens in Rusland die beter begrijpt waar de NAVO over gaat”, zegt Solana in een opkamer bij de Raad van State.

Voor hem is Lebed ook na zijn ontslag meer dan zomaar een mens in Rusland. “Het is goed dat iemand die ongetwijfeld een relevant persoon is in Moskou iets beter weet wat de NAVO doet.” Zelfs als die persoon niet meer aan de macht is? “Op dit moment”, antwoordt Solana afgemeten.

De Spaanse secretaris-generaal heeft zojuist met Nederlandse bewindslieden gesproken over de “volle NAVO-agenda”, waarop drie onderwerpen domineren: uitbreiding van de NAVO naar het oosten, vorming van een opvolger voor de vredesmacht IFOR in Bosnië en herstructurering van de alliantie. Naar verwachting zal de NAVO medio volgend jaar op een speciale top “belangrijke beslissingen nemen” over de uitbreiding met nieuwe leden, waarbij Polen, Tsjechië en Hongarije in een eerste ronde de grootste kans maken.

De NAVO zit - in de aanloop naar de halfjaarlijkse ministersvergadering in december - in de slotfase van een “individuele dialoog” met in totaal tien landen in Midden- en Oost-Europa. Maar die zullen niet allen worden uitgenodigd voor de eerste groep nieuwe leden. “Hoeveel het er zullen zijn weet ik niet. Maar voor het eind van de eeuw zal de NAVO waarschijnijk meer dan zestien leden tellen”, zegt Solana. De nieuwe leden zullen dezelfde veiligheidsgaranties hebben als de oude. “Dit wordt geen holle uitbreiding, maar één met alle verplichtingen en verantwoordelijkheden die daarbij horen.”

Problemen met Rusland over de expansie van de NAVO, waar Moskou tegen blijft, voorziet hij niet. “Ik begin juist oplossingen te zien.” Volgens hem gaat de discussie met Rusland over de NAVO-expansie “in de goede richting”. Hij reageert lakoniek op het dreigement van het Russische parlement vorige week om het START2-verdrag, ter beperking van kernwapens, “nooit” te zullen ratificeren zo lang er sprake is van uitbreiding van de NAVO. “Dat zeiden leden van het parlement, ja.”

Belangrijker dan “uitspraken” vind hij “werkelijkheden”. Solana somt enkele “dramatische veranderingen ten goede” op, zoals gezamenlijk optreden van Rusland en de NAVO in Bosnië, plaatsing van een Russische generaal op het militaire hoofdkwartier van de NAVO voor de Bosnië-operatie, en mogelijk binnenkort wederzijdse vertegenwoordiging bij de militaire staf van de NAVO en de Russische generale staf.

“Wij willen Rusland niet isoleren, en ik hoop dat het ook zichzelf niet wil isoleren. Het is erg moeilijk om je voor te stellen dat Rusland geïsoleerd zal raken omdat het met zoveel diplomatieke organisaties in Europa betrekkingen heeft. Maar we moeten vertrouwen blijven scheppen, want het wantrouwen aan Russische zijde is nog groot. Rusland begrijpt nog steeds het belang en de betekenis van de NAVO niet.” Volgens hem kan gelijktijdig met de uitbreiding de relatie met Rusland in een handvest worden uitgewerkt - zoals de VS willen.

In januari van dit jaar zei Solana in een vraaggesprek met deze krant dat het militaire deel van de vredesoperatie in Bosnië binnen een jaar kon worden afgerond. Solana staat nu, aan de vooravond van de beslissing over de opvolger van IFOR, nog steeds achter die uitspraak. “De meeste militaire taken hebben we vervuld: scheiding van de strijdende partijen, uitwisseling van gebieden, toezicht op wapens en op de verkiezingen. We moeten daar blijven om de veiligheid te kunnen garanderen, zodat wederopbouw en verzoening kunnen plaatshebben.”

IFOR 2 zal “zonder twijfel” kleiner zijn dan de huidige omvang van 53.000 man. Hoevéél wil hij niet voorspellen, nu de militaire chefs van de lidstaten vorige week de opdracht hebben gekregen zich daarover te buigen. Op de vraag of de nieuwe vredesmacht zonder Amerikaanse grondtroepen kan, antwoordt Solana: “We hopen dat alle landen zullen doorgaan.” De Nederlandse premier en de ministers van Defensie en Buitenlandse Zaken hebben jegens Solana “een zeer positieve houding” over IFOR 2 getoond. “Maar ze hebben nog geen beloften gedaan, ze hebben nog een parlementair debat nodig.”

De omvang van IFOR 2 zal niet vóór de Amerikaanse verkiezingen op 5 november worden bepaald. Waarom moet de hele NAVO wachten op de verkiezingen in één land? “Er zijn nu eenmaal landen waar de verkiezingen door de dimensie van het land belangrijker zijn dan in andere landen.”

De NAVO moet voorts gestroomlijnd en zuiniger worden. In die hervorming past het voornemen het aantal regionale commando's te verminderen. Nu zijn er drie: Afnorth in het Britse Wycombe, Afsouth in Napels en Afcent in het Limburgse Brunssum. Daarvan zal er mogelijk één verdwijnen, maar Brunssum zal volgens Solana zijn hoofdkwartier houden. “Ik zie niet waarom niet.”

Gevoelig ligt het conflict tussen Frankrijk en de VS over het commando van Afsouth. De Fransen willen dit commando graag overnemen van de Amerikanen. Als Frankrijk weer - sinds 1966 - militair terugkeert in de NAVO, wil Parijs ook een verantwoordelijke positie bekleden. Solana noemt het geen bilateraal probleem maar “een probleem van de NAVO”. “Ik wou dat ik nu een oplossing had, maar ik ben er zeker van dat we die aan het eind van het jaar vinden. De NAVO is nogal succesvol in het vinden van consensus...”