Wrevel bij begin bezoek Chirac aan Israel

TEL AVIV, 21 OKT. Israel heeft zich aan de vooravond van het officiële bezoek van de Franse president, Jacques Chirac, aan Israel en de Palestijnse bestuursautonomie opnieuw scherp uitgesproken tegen de Franse eis om de Europese Unie op gelijke voet met de Verenigde Staten in het Israelisch-Arabisch geschil te laten bemiddelen. Chirac is vanmorgen in Israel aangekomen.

Minister van de Buitenlandse Zaken David Levi herhaalde gisteren met nadruk dat Israel het sturen van een gezant van de EU naar het vredesoverleg “volledig verwerpt”. Formeel stelt Israel stelt zich op het standpunt dat een Europese diplomatieke stem in het vredesoverleg, waarvoor met name Parijs zich sterk maakt, alleen maar tot complicaties kan leiden. Dit standpunt wordt echter ingegeven door serieuze twijfels over de Franse onpartijdigheid in het Israelisch-Arabisch geschil. De Franse president brak zaterdag in de Syrische hoofdstad, Damascus, een lans voor een belangrijke vergroting van de rol van de Europese Unie in het huidige vredesproces. Deze zou moeten uitstijgen boven economische en financiële steun aan de landen van het Midden-Oosten en de Palestijnen.

Na de nogal scherp afwijzende Israelische reacties op deze uitspraken liet de Franse president zich daarna, eveens in Damascus, wat voorzichtiger uit. Volgens Chirac “proberen wij niet ons (in het vredesproces - red.) binnen te dringen. Ik zeg alleen maar dat we beschikbaar zijn en we geldige redenen hebben om er bij betrokken te zijn. Een zeker balanceren kan de aanwezigheid van Europa en Frankrijk rechtvaardigen”. Europese economische hulp aan de betrokken partijen, in het bijzonder de Palestijnen, is volgens Israel van harte welkom en ook belangrijk, maar daar moet het dan wel bij blijven.

De diplomatieke wrevel aan de vooravond van het bezoek weerspiegelde de nogal gespannen sfeer waarin het programma daarvan tot stand kwam. Israel was nogal aangeslagen over het besluit van de Franse president om wel het Palestijnse parlement in Ramallah toe te spreken maar niet de Knesset, die Chirac niet eens wilde bezoeken. Uit protest tegen deze onevenwichtige Franse opstelling kondigden Dan Tichon, de voorzitter van de Knesset, en andere politici een boycot aan van de recepties die president Chirac zou bijwonen en geven. Uzi Landau, de voorzitter van de parlementscommissie van Buitenlandse Zaken en Defensie, boycot het bezoek van Chirac omdat deze volgens hem een belangrijk aandeel heeft gehad bij de bouw van de Iraakse kernreactor bij Bagdad. Deze werd in 1981 door de Israelische luchtmacht vernietigd.

Tijdens koortsachtig diplomatiek overleg gingen de Fransen uiteindelijk voor de Israelische bezwaren door de knieën en staat er nu een kort bezoek aan de galerij van de Knesset op het programma. Chirac zal nu zijn belangrijke rede in Israel niet in de Knesset en ook niet in Jeruzalem, maar aan de universiteit van Haifa houden.

Israel en Frankrijk zaten elkaar ook in de haren over het aangekondigde bezoek van de Franse minister van Buitenlandse Zaken, Hervé de Charette, aan het Palestijnse Orient House in Jeruzalem. Uiteindelijk is besloten dat de Franse minister niet met zijn president naar Israel komt en gaat een Franse onder-minister van Gezondheidszaken nu naar Orient House. Israels grootste krant, Yedioth Achronoth, schreef gisteren in een hoofdartikel dat president Chirac “eigenlijk een bezoek brengt aan het Palestijnse zelfbestuur en bij die gelegenheid ook nog even Israel aandoet”.

Israels kwaliteitskrant Haarets breekt vandaag echter een lans voor het effenen van de weg voor een Europese rol in het vredesproces. Haarets, dat de hoofdrol overigens voor Washington ziet weggelegd, heeft echter begrip voor de vrees dat “Chirac met Israelische concessies de Franse Arabische politiek wil versterken”.

In Damascus heeft president Chirac de Syrische aanspraken op de in 1967 door Israel veroverde hoogvlakte van Golan onderstreept en opgeroepen tot hervatting van de Israelisch-Syrische vredesonderhandelingen op basis van de afspraken die de afgelopen vier jaar zijn gemaakt. Premier Rabin, die een jaar geleden werd vermoord, had Damascus, aldus publicaties in Israel, laten weten bereid te zijn voor vrede de hele hoogvlakte te ontruimen. Netanyahu weigert echter op deze basis het vredesproces met Syrië te hervatten.

Ook ten tijde van het presidentschap van de socialist François Mitterrand waren er diepgaande meningsverschillen tussen Israel en Frankrijk over in het bijzonder de Palestijnse kwestie. Met zijn rede voor het Palestijnse parlement in Ramallah geeft president Chirac een duidelijk signaal ter ondersteuning van Palestijnse onafhankelijkheid af. Israel is in het bijzonder bezorgd over de gaullistische oriëntatie van de Franse diplomatie in het Midden-Oosten onder president Chirac. Het zo nadrukkelijk onderstrepen van de Franse historische rol in dit deel van de wereld roept in Jeruzalem herinneringen op aan het besluit van de Gaulle om Israel tijdens en na de Zesdaagse Oorlog in 1967 aan een wapenembargo te onderwerpen. In de Israelisch-Franse betrekkingen, die vanaf de jaren vijftig bloeiden, was dat een breekpunt. De crisis was het begin van de Israelische oriëntatie op de Verenigde Staten. Tijdens de bloeiperiode van de Israelisch-Franse betrekkingen speelde Frankrijk een belangrijke rol bij de bouw van de Israelische atoomreactor bij Dimona, werd de Israelisch luchtmacht met Franse Mirages uitgerust en speelde Israel in 1956 een belangrijke rol bij de Frans-Engelse actie tegen de nationalisatie van het Suez-kanaal door Egypte.