Campagneleider biedt vermaak

De ideale schoonzoon. Ned.3, 20.58-22.00u.

Voorafgaand aan de Amerikaanse presidentsverkiezingen zendt de NPS een serie documentaires uit waarvan de derde, A Perfect Candidate gemaakt door R.J. Cutler en D. Van Taylor, vanavond is te zien. De documentaire vertelt het verhaal van de campagne van ex-legerluitenant Oliver ('Ollie') North, bekend van de Iran-Contra-affaire, in 1994 tot veler verbazing door de Republikeinen genomineerd voor de senaatszetel in Virginia.

Meer dan over North gaat de documentaire over de taak van zijn campagneleider, Mark Goodin, en zijn persmanager, Mark Merrit: Hoe verkoop je een kandidaat van wie bekend is dat hij op eigen houtje wapens heeft verkocht aan Iran, met dat geld de Contra's in Nicaragua heeft gesteund en daar tegen het Congres over heeft gelogen?

Het geestige maar ook tragische avontuur van de twee spindoctors is meer een kleine speelfilm dan een documentaire. Dat is vooral te danken aan de onwerkelijke echtheid van campagneleider Goodin. Onderuitgezakt in een stoel met een hamburger in de hand braakt hij one liners uit als: “Met de pers is het net als met leeuwen: de dag dat je hen niet voedt, eten zij jou.” Hij legt het verschil uit tussen campagne voeren en politiek bedrijven: “Om iemand gekozen te krijgen moet je verdeeldheid zaaien, om te regeren moet je consensus vinden. Wij bieden geen oplossing voor serieuze problemen, wij bieden dagelijks vermaak.” Het zijn geen wijsheden die je van je stoel doen vallen maar de overgave waarmee Goodin zijn werk doet -“ik wil deze overwinning meer dan ik ooit in mijn leven iets heb gewild”- maken hem interessant en ook ontroerend. Persmanager Mark Merrit, goudomrande piloten-bril, speelt als iets dommere goedzak die af en toe ook zijn mening geeft, -“wat de liberalen niet beseffen is dat de mensen van Ollie houden dankzij de Iran-Contra-affaire, niet ondanks”-, een perfecte bijrol.

Dat Goodin en Merrit op (goede) acteurs lijken maar toch echt zijn geeft de film, die hen van begin tot het eind, door pieken en dalen in hun campagne heen volgt, een dubbele bodem. Want hun werk is ook juist het creëren van een schijnbare werkelijkheid. In Amerikaanse verkiezingen gaat het er nooit om wie je bent, of wat je doet, maar wie je lijkt te zijn en wat je schijnt te doen. De documentaire geeft met beelden van gesprekken in hotelkamers, van tv-uitzendingen, en van de optredens van de kandidaten, een goed inzicht in hoe die showbizz werkt. De naïveteit van de spindoctors is daarbij soms stuitend. Goodin is ervan overtuigd dat North de character battle lang en breed heeft gewonnen van de Democraat Chuck Robb, die jaren eerder werd betrapt op ontmoetingen met een Playboy-fotomodel en gezien was op cocaïne-feestjes. Je kunt wel een foutje maken door wapens te leveren aan Iran en met dat geld de Nicaraguaanse Contra's steunen, zegt Goodin, “maar hey, als de intentie was om een club mensen (Amerikaanse gijzelaars in Libanon, red.) vrij te krijgen en de democratie levend te houden dan is dat toch waar wij voor vechten.” Even lijkt het of North inderdaad gaat winnen. Maar dan trekt een onafhankelijke kandidaat zich terug en geeft zijn stemadvies aan Robb, die in zijn campagne hard uithaalt naar North en hem beschuldigt van wapen- en drugshandel en leugens. Als Robb met drie punten van North blijkt te hebben gewonnen, beseft Goodin dat hij een fout heeft gemaakt door een 'positieve campagne' te voeren, dat wil zeggen: een campagne gericht op het aanprijzen van North en niet op het zwart maken van Robb. Op de avond van de uitslag hoor je door alle tumult heen de stem van Goodin: “Next time I'm gonna cut the guy's balls of”.

De verfrissende en intelligente aanpak van deze documentaire staat overigens in schril contrast met die van de documentaire die de NCRV vanavond uitzendt over presidentsvrouw Hillary Clinton. Daar wordt getracht een antwoord te vinden op de vraag : wie is Hillary Clinton? Maar nergens in deze luie film, die bestaat uit archief- en propagandamateriaal dat aan elkaar wordt gepraat door een overvoice, komt op die vraag een duidelijk antwoord.