Britse Referendumpartij kan Tories de overwinning kosten

De Referendumpartij van James Goldsmith, die zaterdag zijn eerste congres hield, wordt gevreesd door premier Major. Deze anti-Europese partij kan de Tories waardevolle stemmen kosten.

BRIGHTON, 21 OKT. Hij is een gokker van nature. Heel zijn leven al geweest. Als jongen van zes won hij zijn eerste jackpot in het Hotel de Paris van Monte Carlo. Tien jaar later vergaarde hij bij de paardenrennen een klein vermogen van 8.000 pond. Sindsdien heeft hij zijn bezit verhonderdduizendvoudigd met onroerend-goedtransacties, aandelenspeculaties en vijandige overnames. Vlak voor de beurskrach van 1987 keerde hij zich van de aandelen af, die volgens hem schandalig waren overgewaardeerd. Toen zijn gelijk werd bewezen, kroonde het Amerikaanse weekblad Time hem in een omslagartikel als 'the lucky gambler', de gokker met het geluk aan zijn kant.

De 63-jarige Brits-Franse miljardair James Goldsmith is ook een mannelijke Kassandra, die overal onheil bespeurt maar zelden serieus wordt genomen. In de afgelopen dertig jaar waarschuwde hij achtereenvolgens voor het Rode Gevaar, mondiale milieucatastrofes, vrijhandel en kapitalisme die de Westerse beschaving bedreigen. Sinds zijn vrijwillige pensionering in 1990 meent hij dat het kwaad in Brussel huist en dat die satan wordt belichaamd door twintig niet-gekozen bureaucraten: de bestuurders van de Europese Commissie. Hij stelt ze verantwoordelijk voor alles wat er mis is, van armoe en werkloosheid tot de luchtvervuiling. Sluipend zijn ze volgens Goldsmith bezig om alle macht in Europa naar zich toe te trekken. “Het is als een treinongeluk dat je ziet aankomen en misschien nog kunt vermijden”, zegt hij op elke bijeenkomst. Dat hij zich in de politiek heeft gestort, eerst in Frankrijk, nu in Groot-Brittannië, is uit een gevoel van plicht tegenover zijn nietsvermoedende medemens.

'Het volk moet beslissen' stond er tussen de crêmekleurige en bordeauxrode erezuilen die zaterdag het decor vormden voor een eerste nationale bijeenkomst van de Referendumpartij. De coryfeeën uit het bedrijfsleven en de amusementswereld op de eerste rijen grijnsden breeduit naar de camera's, terwijl spreker na spreker hamerde op de noodzaak van een referendum over de plaats van Groot-Brittannië in Europa. Goldsmith onderstreepte nog eens dat de Referendumpartij geen gewone partij is maar “een volksleger” dat tegen de federale superstaat optrekt. Zoals parlementskandidaten van de partij ook geen politici zijn maar “bezorgde burgers”. Want van de politiek moet hij niks hebben, net zomin als van “ijdele en arrogante Franse ambtenaren” en van de Britse regering waarop hij “kotst”.

Kranten en omroepen hadden zich massaal naar Brighton gespoed, terwijl ze de partijcongressen van andere Britse splintergroepen, zoals de UK Independence Party, de Socialist Labour Party en de Monster Raving Loony Party, eendrachtig hadden doodgezwegen. Niet omdat ze mochten meenippen van de champagne die Goldsmith even grootmoedig als overvloedig beschikbaar had gesteld. Ze wilden met eigen ogen zien hoe een succesvol ondernemer zich binnenkoopt in de Britse politiek. Nadat hij twee jaar geleden bij de Europese verkiezingen in Frankrijk ook al de campagne van de anti-Europese partij L'Autre Europe financierde, een geste waarvoor hij met een zetel in het Europees parlement beloond werd, heeft Goldsmith de Referendumpartij een oorlogskas van 20 miljoen pond beloofd.

Geld, machtige vrienden en een bedrijfsmatig geleide organisatie maken een partij die inspeelt op een wijdverbreide weerzin tegen politiek en Europees dirigisme tot een ongewisse factor die in de aanloop naar de verkiezingen niet kan worden genegeerd. In het Britse kiessysteem, dat de grote partijen bevoordeelt, heeft ze nauwelijks kans op zetels. Maar met haar anti-Europese ideeën die vooral de traditionele Tory-kiezers aanspreekt, kan ze de regerende Conservatieven wel van belangrijke stemmen beroven. Als 0,5 procent van de Britten op de Referendumpartij stemt, kost dat de regeringspartij volgens het marktonderzoeksbureau MORI minimaal 4 zetels. Dat verlies kan oplopen tot 20 zetels als 3,7 procent van de bevolking zich schaart achter Goldsmith. Die 20 zetels kunnen net genoeg zijn om Labour te helpen aan de verkiezingswinst.

De Conservatieven hebben eerst geprobeerd om tot een akkoord met de Referendumpartij te komen. Goldsmith wilde toch zeker niet Labour aan de macht helpen, dat zich zoveel coöperatiever opstelt tegenover Brussel dan de Tories? Maar die inpakpoging heeft Goldsmiths verkiezingshonger alleen maar gestimuleerd. Daarna probeerden de Conservatieven om de Referendumpartij te negeren, maar die opzet mislukte omdat een aantal nerveus geworden parlementariërs begon te pleiten voor een meer anti-Europese stellingname om Goldsmith de wind uit de zeilen te nemen. Sinds hun partijcongres twee weken geleden in Bournemouth lijken de Conservatieven te hebben gekozen voor het kleineren van Goldsmiths volksleger. Premier Major zei zaterdag nog dat hij zich echt niet kan druk maken om een splintergroepering. Eerder had de voormalige minister van Buitenlandse Zaken Douglas Hurd zich denigrererend uitgelaten over “een miljonair die bij wijze van hobby fröbelt met de politiek”.

Dergelijke sneren weerhielden de Brits-Franse geestverwant van Ross Perot en Silvio Berlusconi er zaterdag niet van keer op keer zijn handen zegevierend in de lucht te gooien. Na afloop zei Goldsmith dat hij zich sinds de goksuccessen van zijn jongensjaren niet meer zo opgewonden had gevoeld.