Krant van morgen

'Alles wat een ander niet weet, is meegenomen', luidt het motto van handelaren en beleggers die willen profiteren van informatie waar hun medestrijders niet over beschikken. Die waarschijnlijk profijtelijke kennis staat in de beursspreekwoordelijke krant van morgen, de droom van iedere speculant. Soms slaagt zo iemand er in om die krant vandaag al even in te zien, omdat hij (in)direct uit de eerste hand hoort of een bedrijf komt met goed of slecht nieuws dat de koers van het aandeel vermoedelijk beïnvloedt.

De nieuwsgierige deugniet die deze voorkennis gebruikt, wel of niet legaal, zal snel aandelen en opties kopen en/of verkopen om daarmee na publicatie van de cijfers zijn winst binnen te halen. Dat gaat ten koste van anderen, die verlies lijden of koerswinst mislopen.

Vaak gaat het bij (misbruik van) voorkennis om slecht nieuws en dalende koersen, omdat ondernemingen lang wachten met het melden van fiasco's. Geen enkele onderneming komt immers graag met sombere voorspellingen. En: wie moet die vertellen? De topman wendt een dringende afspraak elders voor en schuift zijn tweede man naar voren. Een ervaren nummer twee trapt daar niet in en stapt snel in het vliegtuig: een spoedklusje in Tokio. Meer dan eens komt er dus een ordinair persbericht over de fax. Daardoor komen de rauwe cijfers veel harder aan.

Het succes heeft vele vaders (de mislukking is een wees) en zal daarom eerder uitlekken: bestuurders willen in zo'n geval graag met de borst vooruit vooraan staan. Tegen misbruik van goed nieuws kijkt de buitenwereld anders aan. Wanneer de aandelen van een bedrijf extra oplopen profiteren alle aandeelhouders. Wie nog geen aandelen bezit, mist hoogstens een kans voor open doel, maar verliest niet.

Over welke zetten beschikt een voorlezer die zijn kennis gebruikt als het mis dreigt te gaan? Eerst het verkopen van je (fictieve) aandelen ABC. Wanneer die op ƒ 100 staan en je verwacht morgen een koersdaling van 10 procent, voorkom je 10 gulden verlies per aandeel. Door snel te reageren, kun je ze de volgende dag, in de hoop dat de koers zal herstellen, op ƒ 90 weer kopen. Dit is een transactie zonder risico.

Een stap verder is aandelen te verkopen die je niet bezit, short gaan, speculeren à la baisse. Banken staan particuliere cliënten deze vorm van gokken op een daling meestal niet toe. Hoe werkt dit? Je verkoopt op papier ABC tegen ƒ 100 (moet dus ABC's leveren), ontvangt ƒ 100 per aandeel en koopt de te leveren ABC's later tegen ƒ 90 op de beurs. Daardoor loopt de aandelenpositie glad en bedraagt de winst ƒ 10 per aandeel, zonder een cent te investeren. Althans als het goed loopt! Stijgt de koers daarentegen met 10 procent, omdat het slechte nieuws in de ogen van andere beleggers meevalt, dan moet de baissier, met 10 gulden verlies, kopen op ƒ 110 of meer. Deze strategie is hooguit geschikt voor handelaren en grootbeleggers.

Een goedkope, eenvoudige variant op aandelen shorten is het kopen van put-opties ABC. Zo'n optie geeft de koper/houder het recht om ABC te verkopen op de uitoefenprijs van de optie en stijgt meestal in waarde als de koers van het onderliggende aandeel daalt. Het dus niet of een put-optiespeculant aandelen ABC bezit. Een voorbeeld van een put die het sterkst reageert op lagere aandeelkoersen. Dat is de optie die het kortst loopt en het dichtst bij de beurskoers ligt.

Enige tijd voor het persbericht kost de put uitoefenprijs ƒ 100, die op 16 augustus vervalt, ƒ 2,80; koers aandeel op 8 augustus ƒ 98,70. Dat is de optiekoers per aandeel. Voor een optiecontract op 100 aandelen (de kleinste handelseenheid) betaal je dus ƒ 280, voor 100 opties ƒ 28.000 en voor 500 opties ƒ 140.000. Wie een week voor de afloopdag zoveel geld in put-opties steekt, weet haast zeker dat hij de investering terug zal verdienen.

Hoeveel bedraagt de put-koers direct na publicatie, als de verwarring en woede groot is? Bij een daling van 10 procent doet de put augustus 100 circa ƒ 11,50. Voor 100 contracten komt de winst dan uit op ƒ 87.000 gulden; 100 maal 100 maal ƒ 11,50 min ƒ 2,80. Die winst valt niet onder de inkomstenbelasting als de speculant een particuliere belegger is. Voor een handelaar valt de winst onder de vennootschapsbelasting, net als de andere handelswinsten en -verliezen.

Een handelaar/voorkenner zal uit fiscale overwegingen (een deel van) de buit via particuliere rekeningen willen laten lopen. Liefst van betrouwbare anderen, mede om sporen uit te wissen. Zo weeft hij een web van meelifters.

Een verfijning van puts kopen en verkopen, is het uitoefenen van puts door op een dieptepunt ABC's op ƒ 89 te kopen en die op ƒ 100 (de uitoefenprijs van de optie) te verkopen.

Ook met geschreven calls kan men beperkt profiteren van lagere koersen, maar de winst is nooit meer dan de ontvangen optiepremies.