Guerillastrijders in bedrijf kunnen nuttig zijn

NOORDWIJK, 19 OKT. Elke manager heeft er mee te maken: guerrillastrijders op de werkvloer. Ze verschijnen in de gedaante van de afdelingschef die dwars ligt en met ontslag dreigt, in de vorm van de immer negatieve werknemer of als de employé die allang geleden mentaal afscheid heeft genomen en zijn werk als een automaat afhandelt.

'Bedrijfsguerrilla' wordt meestal ervaren als negatief, iets wat zo snel mogelijk de kop moet worden ingedrukt. Verkeerd, vindt Ronald Meijers, directeur van adviesbureau Krauthammer International en een van de auteurs van het eind deze maand te verschijnen boek Confrontatie als medicijn: de roep om nieuwe bazen (uitgever Kluwer Bedrijfswetenschappen). “Guerrillastrijders in het bedrijf kunnen buitengewoon nuttig zijn. Op hun eigen wijze zijn ze heel creatief. Enige probleem is, volgens Meijers, dat ze niet creatief zijn op de manier die de manager graag zou zien. “Je moet ze niet straffen, maar bijsturen.”

Guerrillastrijd op de werkvloer doet zich vaak voor tijdens reorganisaties, bezuinigingen en andere ingrijpende veranderingen. Meijers noemt als voorbeeld een havenbedrijf dat in enkele jaren tijd vier maal van eigenaar wisselde en even zoveel directeuren versleet. Toen de vijfde directeur maatregelen nam tegen het gigantische ziekteverzuim en het ongeïnteresseerde en roekeloze manier waarop het personeel met materieel omging, werd hij agressief bejegend: hij werd uitgescholden in de Ondernemingsraad en trof zijn auto regelmatig ingebouwd tussen andere auto's aan. De directeur besloot zijn voordeel te halen uit deze guerrilla-oorlog en huurde een adviesbureau in. Dit liet de werknemers niet doormopperen, maar vertellen wat ze wèl wilden. Het grootste mankement bleek het gebrek aan planning en overdracht. Toen dit verholpen was, daalden ziekteverzuim en aantal schadegevallen.

Er zijn vele typen guerrillastrijders denkbaar in een bedrijf. Zo is daar de disfunctionerende werknemer die mentaal allang zijn ontslag heeft ingediend en alleen nog komt omdat hij dat al dertig jaar zo gewend is. Hij is gevlucht in een zeer formele vorm van werken: er komt niets extra's uit zijn handen en exact om 17 uur, liefst eerder, staat hij bij de prikklok. Zijn stille boodschap, volgens Meijers: 'geef me iets nuttigs te doen'. “Dit is vaak het type dat binnen het kantoor verzuurd is, maar daarbuiten een vlammende voetbalvoorzitter blijkt te zijn. Dan doe je als werkgever dus iets verkeerd, want zo'n persoon is blijkbaar wel degelijk warm te krijgen voor iets. Aan jou om uit te zoeken voor wat.”

Makkelijker bij te sturen, volgens Meijers, is de querulant, die er zijn beroep van heeft gemaakt om overal tegen te zijn. Hij weet precies te vertellen waarom iets niet werkt en vindt altijd dat alles precies andersom is. Toch heb je in een team een querulant nodig, betoogt Meijers. “Hij maakt namelijk dingen los en zet de rest aan het denken.” Zet er wel een positief ingestelde manager naast, waarschuwt Meijers. “Iemand die het gelijk van de querulant ziet en er voordeel uit haalt. Maak daarentegen de querulant zelf nooit leider, want hij heeft geen doel. Hij rebelleert om het rebelleren. Hij zeurt per definitie. Een querulant is daarentegen wel heel geschikt voor tijdelijke projecten, omdat hij snel dingen ziet en losmaakt.”

Veel bedrijven kennen ook de Superman-guerrillero, de positief ingestelde werknemer die het altijd beter weet. Hij geldt als een soort held binnen het bedrijf. Meijers: “Dit kan heel constructief zijn, maar ook een uiting zijn van machtswellust.” De superman kan worden bijgestuurd door hem verantwoordelijkheid te geven. Krijgt hij geen rol waarin hij kan schitteren dan is hij meestal binnen de kortste keren verdwenen.

Verreweg de moeilijkste en ondermijnendste vorm van bedrijfsguerrilla is de mafiabaas, de werknemer die doelbewust zijn eigen belang nastreeft en dat tegelijkertijd voortdurend ontkent. Elk moreel besef is hem vreemd. De mafiabaas is slim: hij is niet te betrappen op smerige spelletjes en weet haarfijn dat hij de leiding te vriend moet houden. “Eerst moet het conflict boven tafel komen. Zolang zo'n mafioso niet ontmaskerd is, bestaat hij niet en denkt iedereen dat je aan hersenschimmen lijdt. Dwing hem met open vizier te strijden, want dat kan hij niet. Een guerrillastrijd waarbij mafiabazen in het spel zijn, eindigt vaak voor de rechter”, weet Meijers.

Advies voor managers die worden geconfronteerd met guerrillastrijd op de werkvloer: wees niet bang, maar ga de confrontatie aan. Meijers: “In Nederland vinden we het eng om elkaar de waarheid te zeggen. Verkeerd gedrag wordt te vaak doodgezwegen. Er lopen massa's werknemers rond die niet functioneren en dat als enige niet weten. Anderzijds vinden we het moeilijk om afwijkend gedrag te belonen. Probeer je voordeel te halen uit de sterke punten van de guerrillastrijder. Als je 'm afstraft, druk je creativiteit en vernieuwing de kop in.”