Clintons schandalen laten veel kiezers koud

WASHINGTON, 19 OKT. Steeds wanhopiger worden de Republikeinen. De ene na de andere opiniepeiling geeft aan dat de meeste Amerikanen president Clinton niet vertrouwen. En toch lijken ze hem op 5 november te gaan herkiezen. Dat de president en zijn vrouw al jaren verwikkeld zijn in allerlei affaires, van Whitewater tot de onrechtmatig opgevraagde FBI-dossiers, gaat niet aan de kiezers voorbij, maar het lijkt hun koud te laten.

Clintons uitdager, Bob Dole, vestigt in toespraken en reclamespotjes voortdurend de aandacht op de twijfelachtige morele reputatie van de president. Maar eerlijkheid is misschien niet de voornaamste eigenschap die Amerikanen in een president zoeken.

“We zijn cynisch geworden”, zegt Brent Davis, een 30-jarige verzekeringsagent uit Virginia. “Het is geen geheim meer dat politici, en vooral presidenten, de ethische regels wat ombuigen. De Watergate-affaire leidde Nixon naar de ondergang, en we weten ook dat Kennedy geen heilige was. Reagan en Bush hadden het Iran-Contra schandaal. Op dat niveau zijn de ambities zo groot, en staat er zoveel macht op het spel, dat niemand schone handen houdt.”

Davis, die de affaires van Clinton en zijn regering “pijnlijk en zorgwekkend” noemt, aarzelt toch of hij op Clinton zal stemmen of op Ross Perot. “Mijn vrienden zeggen: heb je liever een leugenaar in het Witte Huis of een gek? Ik geloof dat Clinton verstandig is en het beste met ons land voor heeft. Misschien is gezond verstand wel belangrijker dan integriteit.”

De Amerikaanse pers had de afgelopen week, in de aanloop naar het televisiedebat van woensdag tussen Clinton en Dole, in alle toonaarden voorspeld dat Dole er voor zou zorgen dat de schandalen het debat zouden domineren. Maar de 113 Amerikaanse kiezers die door een bureau voor marktonderzoek waren uitgezocht om vragen aan de twee kandidaten te stellen, bleken andere plannen te hebben. Niet één van de vragenstellers, stuk voor stuk mensen die nog aarzelden op wie ze over tweeëneenhalve week zullen stemmen, vroeg naar Whitewater; naar de 900 vertrouwelijke FBI-dossiers over particulieren die het Witte Huis onrechtmatig blijkt te hebben opgevraagd; naar de rol van Hillary Clinton bij het overhaaste ontslag van medewerkers van het reisbureau van het Witte Huis; of naar de forse financiële bijdrage die Clinton geaccepteerd lijkt te hebben van een Indonesische zakenfamilie.

Dole bracht dat alles herhaaldelijk te berde. Maar de vertegenwoordigers van 'de gewone Amerikaan' interesseerde het kennelijk onvoldoende. Ze stelden vragen over het beleid dat beide kandidaten willen voeren, maar niet over hun integriteit.

Onder Republikeinen heerst over het algemeen wèl een grote verontwaardiging over Whitewater, de andere affaires en de manier waarop de Clintons getracht hebben allerlei onderzoek naar hun rol daarin te dwarsbomen. Maar onder zwevende kiezers en Democraten lijkt zelfs nauwelijks ongerustheid te leven. De talloze kritische hoorzittingen van onderzoekscommissies van het Congres hebben daar het afgelopen jaar niet veel aan veranderd. Ook de gevangenisstraffen die zijn opgelegd aan zakenpartners en politieke vrienden van de Clintons hebben onder zijn aanhang nauwelijks twijfel gezaaid over de wenselijkheid van een tweede termijn van Clinton. En evenmin lijkt het veel potentiële Clinton-stemmers te deren dat er verscheidene juridische procedures lopen die de president en zijn vrouw, en daarmee het hele land, in een uiterst lastig parket kunnen brengen.

“Als je, zoals de president en zijn vrouw, zo'n intensief onderzoek van de media, het Congres en de openbare aanklager al zoveel jaar overleeft, als er na al die jaren nog altijd niets strafbaars is gevonden, dan is er ook niets serieus aan de hand”, zegt Marlene Deal, een aanhanger van Clinton uit Bethesda, in Maryland, vol vertrouwen.

Een enkele Democraat erkent dat het riskant kan zijn om alle aanwijzingen te negeren dat de affaires Clinton wel eens in politieke problemen kunnen brengen. Richard Nixon won in 1972 de presidentsverkiezingen, toen de Watergate-affaire al veel ophef had veroorzaakt, met een grote voorsprong op de Democraat McGovern. Maar na anderhalf jaar moest Nixon alsnog aftreden - het land, en zijn partij, ontredderd achterlatend.

Deze week beschuldigden de Republikeinen hun tegenstanders van nieuwe illegale praktijken bij het ophalen van campagnebijdragen. Op een bijeenkomst in een boeddhistische tempel in Californië zouden ze, ook van sommige monniken die uit overtuiging zonder werelds bezit door het leven gaan, 5.000 dollar de man hebben opgehaald. Het Witte Huis heeft de eigen Democratische partij om opheldering gevraagd.

“Deze affaires kunnen na de verkiezingen erger worden en Clintons presidentschap zelfs ondergraven”, meent Cheryl Gannon, die als lobbyist voor een organisatie van bejaarden op Capitol Hill werkt. “Maar ik ga ervan uit dat de Republikeinen dan wel weer iets doen dat zo stom is dat Clinton het politiek toch weer overleeft.”

Vertrouwen hebben in de kandidaat van je keuze, zegt ze, is essentieel. “Met vertrouwen bedoel ik dan niet iets persoonlijks, maar vertrouwen dat hij zijn werk goed doet, dat hij het land goed bestuurt. Met de goede economische situatie van nu en het lage begrotingstekort heeft Amerika vertrouwen in Clinton: het vertrouwen dat hij doet wat goed is voor het land.”

In de jaren tachtig waren de Democraten wanhopig dat de kiezers de toenmalige president Reagan fouten, blunders en schandalen allemaal niet leken aan te rekenen. Reagan kreeg de bijnaam de Teflon-president te zijn, naar de anti-aanbaklaag in koekenpannen die voorkomt dat er bij het bakken van een eitje iets aan de bodem blijft kleven.

De Teflon-factor speelt voor Clinton geen rol. Zijn imago is maar al te zeer beschadigd door allerlei affaires, zoals Whitewater, de affaire van de FBI-dossiers en die met het reisbureau van het Witte Huis - om nog maar te zwijgen van het proces dat tegen hem is aangespannen door Paula Jones, een voormalige ambtenaar van de staat Arkansas die Clinton beschuldigt van ongewenste intimiteiten. Toen hij nog gouverneur van Arkansas was zou hij haar hebben lastiggevallen.

Clinton moet het zonder Teflon-laag stellen, maar hij heeft wel iets anders: een spiegellaagje. Amerikanen herkennen zichzelf en elkaar in de president. Hij is bepaald niet perfect, maar wel menselijk, misschien al te menselijk.