Toch een nutteloos woord

Als regelmatig luisteraar van de Wereldomroep constateer ik al jaren de opkomst van 'toch'. Van Dale geeft als voorbeeld van goed gebruik van dit woordje: 'Het was wel geen doodzonde, maar toch een bedenkelijke zaak'. Wat mij nu opvalt is dat de tegenstelling steeds meer wegvalt. We horen alleen de tweede helft: 'Het was toch een bedenkelijke zaak'. Het woordje verliest zodoende zijn betekenis; ik heb het gevoel dat het in de plaats komt van het vroegere 'dus', dat ook alleen maar stopwoord was maar gelukkig nagenoeg is verdwenen.

Het nutteloze woordje is ook doorgedrongen tot de weeroverzichten van het KNMI die op de Wereldomroep worden uitgezonden. 'In Italië wordt het toch weer kouder, in Frankrijk gaat het toch weer regenen ...' Een tijdje geleden hoorde ik het veertien keer in één praatje van drie minuten. Het nadeel daarvan is dat je niet langer meer naar het weer luistert maar gaat tellen.

Het laatste fenomeen is het tweemaal in één zin gebruiken van het woordje. 'Het is toch een speler die toch altijd goed is voor één doelpunt per wedstrijd.' Let wel: niemand heeft tevoren opgemerkt dat hij niet zo'n speler is.

Iets anders dat me opvalt is dat min of meer belangrijke mensen die zich onderwerpen aan een vraaggesprek steeds vaker beginnen met 'nou ja'. Vroeger was dat vaak 'nou' of 'ja' maar de laatste tijd worden de woordjes gecombineerd. Op mij komt het een beetje over als: “Kijk eens, ik weet hier ontzettend veel van en u niets, maar ik zal proberen er iets van te maken.” Een barokke variant van de allerlaatste tijd is: ja nou ja.

In het sportjargon is ook iets aan de hand. Steeds meer spelers, en ook trainers, die worden ondervraagd spreken niet meer in de eerste, maar in de tweede persoon. “Je staat dan vrij, dan krijg je de bal, en die schiet je er met je rechtervoet in hoewel je eigenlijk links bent. En dan ben je blij natuurlijk.” Zo gaat het maar door. Het doet me denken aan een novelle van Elizabeth Zernicke die ik heel vroeger eens las, 'Een schaatsentocht' geheten. Dat was een verhaal over haarzelf, maar het stond van begin tot einde in de jij-vorm.

Ten slotte nog even over die stopwoordjes zonder enige betekenis: houdt u 'eigenlijk' in de gaten. Dat komt op.