Moreel offensief op scholen naar Amerikaans voorbeeld

AMSTERDAM, 18 OKT. Moed, respect, beleefdheid en zelfdiscipline. Het zijn eigenschappen die staatssecretaris Netelenbos van Onderwijs wil onderbrengen in het lesprogramma. Als een moreel richtsnoer voor de school. “Ik denk dat een lijst met waarden en normen voor het onderwijs heel dienstbaar kan zijn”, zei ze gisteren op een congres in Amsterdam.

Terwijl ze vorig jaar nog niks wilde weten van 'staatspedagogiek', heeft de sociaaldemocrate haar bezwaren nu opzij gezet. Een bezoek aan de Verenigde Staten, vorige week, deed Netelenbos van gedachten veranderen.

Ze maakte een studiereis in de Amerikaanse staat North Carolina, waar de democratische gouverneur James B. Hunt character education hoog op de onderwijsagenda heeft gezet. Alle openbare scholen in zijn staat hebben tot taak leerlingen op te voeden tot een modelburger die met eigenschappen als respect en vasthoudendheid, vaderlandsliefde en verantwoordelijkheidsgevoel het morele verval van de samenleving keert.

Netelenbos gaf gisteren haar eigen vertaling van het lijstje Amerikaanse deugden. Moed, zei ze, kunnen scholen vertalen in een eigen anti-pestbeleid. Beleefdheid spoort met haar wens meer gehandicapte kinderen op te vangen op gewone scholen. Prioriteiten stellen, vervolgde ze, wordt belangrijk voor middelbare scholieren die in het studiehuis verantwoordelijk zullen zijn voor hun eigen leren.

En ten slotte is het begrip 'integer en rechtvaardig handelen' een weerwoord op het 'ons soort mensen syndroom' dat de staatssecretaris bespeurt. Doelend op de groei van de zelfstandige gymnasia, zei ze: “Mensen trekken zich terug in hun eigen bastion. Dat is makkelijk, ook voor scholen, maar sociale integratie is belangrijk.”

Een op de vijf scholen in de Verenigde Staten doet aan character education, melden de voorvechters, verenigd in de Character Education Partnership. Ze doen dat in nauwe samenspraak met leraren en ouders. De meeste scholen behangen hun gangen met kreten als 'The power to win must come from within' en 'There is no I in a team', en hameren tijdens de lessen op de morele waarden. Zo dreunen tienjarige leerlingen van de Wiley basisschool in Raleigh (North Carolina) elke ochtend om vijf over negen hetzelfde rijtje op: “Think deeply, speak gently, laugh often, work hard, give freely, pay promptly, sing earnestly and be kind.” En met knikkers beloont Linda Millar haar leerlingen voor goed gedrag.

Drie jaar geleden pleitte toenmalig minister van justitie Hirsch Ballin (Justitie) al voor een lijstje normen en waarden op school als antwoord op “de afbrokkeling van gemeenschappelijke normen en waarden”. Twee jaar lang boog een 'Platform Pedagogische Opdracht' zich vervolgens over de kwestie. Maar na tien discussies met ouders, leerlingen, leraren en schoolbestuurders werd zo'n richtsnoer vorig jaar uiteindelijk terzijde geschoven - met volle instemming van staatssecretaris Netelenbos.

Zij sloot zich toen aan bij de overweging dat een lijstje met normen en waarden voor de school zou indruisen tegen de vrijheid van onderwijs in Nederland. Iedereen is het eens over algemene waarden als eerlijkheid, respect voor anderen, verantwoordelijkheid en verdraagzaamheid, schreef de commissie in haar eindrapport maar “specifieke invulling daarvan blijkt sterk af te hangen van een levensvisie, een wereldbeeld, een levensbeschouwing”.