'Democratie in Kroatië is verder dan elders'

De Kroatische vice-premier Mate Granic over democratie in zijn land: “De Raad van Europa is vooral wegens de ontwikkelingen in Bosnië overgegaan Kroatië nu als lid te accepteren.”

DEN HAAG, 18 OKT. De Kroatische ambassadeur Branko Salaj merkt op zeker moment op dat hij “niet tevreden is over de geladen vragen”. Zijn knorrigheid contrasteert met de onverstoorbaarheid van Mate Granic (49), vice-premier en minister van buitenlandse zaken van Kroatië, die in Salajs werkkamer - tegen de achtergrond van een reusachtige Kroatische vlag - geduldig en soms goedlachs ingaat op de democratie en vrijheid van meningsuiting in zijn land.

De situatie op die terreinen was zes maanden geleden nog aanleiding voor de Raad van Europa om Kroatië het lidmaatschap van de Raad te ontzeggen. Maar op de dag dat oud-hoogleraar medicijnen Granic Nederland aandoet, voor gesprekken met premier Kok, ambtgenoot Van Mierlo en Tweede-Kamerleden, wordt bekend dat Kroatië alsnog mag toetreden. Volgens Westerse diplomaten is het bedoeld als “stimulans voor Kroatië om de democratie te omhelzen”, want schoon is het blazoen nog zeker niet.

Zes maanden geleden mocht Kroatië nog geen lid worden, omdat het niet voldeed aan de Europese normen van democratie en mensenrechten. Wat is er veranderd?

“Veel. Kroatië heeft krachtig geholpen bij het oplossen van de crisis na de verkiezingen in Mostar. Kroatië heeft veel geholpen in het hele vredesproces in Bosnië, het was de meest constructieve factor in het vredesakkoord van Dayton. Daarbij komt dat Kroatië een overeenkomst heeft gesloten met Belgrado over de normalisering van de relaties. Ons parlement heeft een amnestiewet aangenomen [jegens de Kroatische Serviërs, voorzover ze niet verdacht worden van oorlogsmisdaden]. Ons parlement heeft ook in overleg met de Raad van Europa een mediawet aangenomen [waarin de persvrijheid is gedefineerd].”

Kroatië wordt volgens u vooral geaccepteerd wegens de ontwikkelingen in Bosnië, maar een half jaar geleden was er veel kritiek op de democratie in Kroatië.

“Er was wat kritiek. Maar Bosnië is absoluut de belangrijkste reden. De internationale gemeenschap wilde met het oog op de verkiezingen in Bosnië invloed houden op Kroatië.”

Is Kroatië nu een democratie?

“Kroatië is een jonge, moderne Europese staat. Na de uitroeping van de onafhankelijkheid in 1991 werd Kroatië het slachtoffer van Servische agressie. Vijftien procent van onze burgers werd op de vlucht gedreven, dertienduizend mensen werden gedood en veertigduizend gewond. Dat is bepaald niet de beste tijd voor een goede staat van dienst op het gebied van mensenrechten. Ons doel was vestiging van de territoriale soevereiniteit, transformatie naar een vrije markteconomie en parlementaire democratie en uiteraard Europese integratie. Dan kun je geen ideale mensenrechtensituatie verwachten.”

De oppositie in uw land heeft Kroatië omschreven als een 'post-moderne Latijnsamerikaanse dictatuur'.

“Daar ben ik het absoluut niet mee eens. Daar is geen enkel bewijs voor.”

Is het democratisch dat president Tudjman al tien maanden verhindert dat iemand van de liberale oppositie burgemeester van Zagreb wordt, terwijl de oppositie in de gemeenteraad 34 van de 50 stemmen heeft?

“Tudjman heeft dat niet geaccepteerd, omdat de oppositie in de raad geen coalitie met de HDZ [de Kroatische Democratische Gemeenschap, Tudjmans partij] wilde.”

Tudjman heeft al vier keer zo'n burgemeesterskandidaat geblokkeerd.

“Natuurlijk kunt u mij zeggen dat dit niet de beste Westeuropese norm is, maar alles is volgens de wet gebeurd.”

Het is tegen de Westeuropese normen.

“Dat ben ik met u eens. Maar het is niet tegen de wet.”

Maar het is ook niet democratisch.

“Er is een verschil tussen goede normen en het overtreden van de wet.”

Een van die geblokkeerde burgemeesterskandidaten was uw eigen broer.

Granic begint te lachen: “Hij was kwaad en het niet met mij eens. Hij was niet tevreden met mijn uitleg. Maar ik sta op goede voet met mijn slechte broertje, ik zie hem elke week. Volgende maand zijn er weer onderhandelingen tussen de regerende partij en de oppositie. En anders moeten er begin volgend jaar weer verkiezingen komen.”

Er is veel druk van overheidsinstanties op onafhankelijke media.

“De pers in Kroatië is honderd procent vrij. De regering heeft misschien invloed op twee dagbladen en een weekblad. Praktisch alle lokale radiostations zijn onafhankelijk. Er is enige invloed van de regering op het eerste net van de televisie, maar alle lokale zenders zijn onafhankelijk.”

Er is dus geen directe druk op de media van de regering?

“Van de regering absoluut niet. We hadden in het verleden niet zo'n hoge [journalistieke] standaard en niet zo'n goede traditie en daarom is er een mediawet aangenomen.”

In het Westen bestaat de indruk dat onafhankelijke media als Novi List, Panorama, Feral Tribune en Radio 101 druk van bovenaf voelen.

“Er is met die media niets gebeurd.” Granic begint herhaaldelijk opnieuw aan een antwoord en zegt dan: “Door de nieuwe mediawet gaat het de goede kant op met het niveau van de media. Ik ben nog steeds niet tevreden. Maar dit is een proces. De werkelijke situatie in Kroatië is absoluut beter dan in de pers wordt afgeschilderd. Vergeleken met de meeste andere landen in een overgangsfase is de situatie in Kroatië absoluut beter.”

Een adviseur van uw president heeft gewaarschuwd tegen wat hij noemde 'de mafiocratie', corruptie en crimineel gedrag van hoge functionarissen.

“We zitten in een fase van privatisering, er zijn zeker fouten gemaakt. Mensen die misdaden begaan moeten verantwoordelijk worden gesteld. We zijn zelf niet geheel tevreden over de controle op dit proces.”

De Veiligheidsraad van de VN hekelt Kroatië vaak wegens de behandeling van de Servische minderheid.

“Het probleem is herstel van vertrouwen. Het is makkelijk op het hoogste niveau, maar niet op de grond. Er zijn moorden, brandstichtingen en plunderingen geweest. We veroordelen dat streng en tegen veel mensen loopt een onderzoek.”

Gelooft u in een Groot-Kroatië [de aansluiting van het door de Bosnische Kroaten bewoonde deel van Bosnië bij Kroatië, in het Westen gezien als een onuitgesproken doel van Tudjman]?

“Absoluut niet. Mijn droom is de bescherming van de onafhankelijkheid, territoriale integriteit en soevereiniteit van een modern en democratisch Kroatië. We kunnen het alleen maar hebben over onze eigen grenzen. In Bosnië kunnen we ons alleen bemoeien met de bescherming van de gelijke rechten van de Kroaten als een van de drie volkeren.”

Tudjman heeft herhaaldelijk gepraat over de verdeling van Bosnië tussen Kroatië en Servië. Op 6 mei 1995 tekende hij tijdens een diner in Londen op een servetje een kaart van die verdeling, in gesprek met de Britse politicus Paddy Ashdown.

“Tudjman heeft deze lezing van Ashdown niet bevestigd. Onze strategie is alleen de verdediging van de Bosnische Kroaten.”

Toch twijfelt in het Westen niemand eraan dat Groot-Kroatië een droom is van Tudjman.

“Ik heb hem niet één keer over Groot-Kroatië horen praten. Ik ben al 3,5 jaar minister van Buitenlandse Zaken, en ik weet alles.”

Kroatië is vaak verweten niet coöperatief te zijn inzake Bosnië.

“Kroatië is de meest constructieve factor in het vredesproces. Het heeft veel problemen helpen oplossen. Zagreb heeft invloed op de Bosnische Kroaten, maar die zijn niet homogeen.”

Invloed? Geen macht?

“Nee. Invloed.”

Kroatië is ook gehekeld omdat het niet meewerkt aan de uitlevering van oorlogsmisdadigers. De Bosnisch-Kroatische generaal Blaskic kwam pas na veel druk naar het tribunaal in Den Haag.

“Blaskic kwam op vrijwillige basis. Natuurlijk heeft Kroatië dat ondersteund. Tudjman heeft de samenwerking met het Haagse tribunaal ondersteund. Maar de mensen die nu worden verdacht, zitten in Bosnië, en niet in Kroatië.”

Heeft u zich ooit verantwoordelijk gevoeld voor het moorden in Bosnië?

“Niet één seconde. Ik heb hard gewerkt om mensen te helpen en de oorlog te laten stoppen.”

Veel mensen vragen zich af wie de orders hebben gegeven aan mensen als Blaskic en Kordic [de voormalige 'tweede man' van de Bosnische Kroaten].

“De Serviërs zijn begonnen met de agressie, de etnische zuiveringen en het moorden. Daarna hebben die gevallen zich bij alle partijen voorgedaan. En de mensen die voor wat voor oorlogsmisdaden dan ook bevelen hebben gegeven, moeten verantwoordelijk worden gesteld.”

Granic laat de vraag wie op het hoogste niveau de Bosnisch-Kroatische leiders hun bevelen heeft gegeven [bijvoorbeeld in de tien maanden durende oorlog tegen de moslims in 1993 en 1994], ook na aandringen onbeantwoord.

Heeft iemand van het kabinet van president Tudjman die bevelen gegeven?

Fel: “Absoluut niet.”

Toch denken veel mensen in het Westen dat leiders als de Servische president Milosevic en Tudjman voor het tribunaal in Den Haag moeten verschijnen. Is dat onzin?

“President Tudjman heeft nooit één bevel in dit verband gegeven. U moet goed onderscheiden wat verdediging is - eerst tegenover de Serviërs en daarna tegenover de moslims - en wat oorlogsmisdaden zijn. De Kroaten zijn de hele oorlog in Bosnië in de verdediging geweest...”