Spectaculaire mislukkingen

Concorde

Het leek dertig jaar geleden een logische trend: verkeersvliegtuigen werden steeds groter en sneller. Maar hoewel de vervoerscapaciteit van de airliners inderdaad is toegenomen, is hun kruissnelheid sinds het eind van de jaren vijftig constant gebleven: ongeveer 900 kilometer per uur. Het enige verkeersvliegtuig dat door de geluidsbarrière - ongeveer 1100 kilometer per uur - breekt, is de Frans-Britse Concorde die begin 1969 zijn eerste vlucht maakte. Maar voor het toestel was geen andere rol weggelegd dan die van high-tech vlaggenschip van de Britse en Franse nationale luchtvaartmaatschappijen. De markt voor haastige zakenlieden bleek minder groot dan voorspeld. Projecten voor opvolging van de Concorde hebben slechts een sluimerend bestaan geleid. De Russen hadden de onbetrouwbare Toepolev 'Concordski', die korte tijd een lijndienst onderhield van Moskou naar het verre Almaty. De Amerikanen ontwierpen de prestigieuze Boeing SST, die nooit heeft gevlogen: te duur. Russische, Amerikaanse en Europese vliegtuigbouwers hebben nu de handen ineengeslagen om een 'superconcorde' te bouwen. Een nieuw supersonisch verkeersvliegtuig zal waarschijnlijk niet nog eens dertig jaar op zich laten wachten.

Ekranoplan

Hij moet de capaciteit hebben van een veerboot en de snelheid van een vliegtuig: de Ekranoplan, ook wel Wingship genoemd. Dit toestel maakt gebruik van speciaal gevormde vleugels, die het in staat stellen met een grote snelheid laag over het water te scheren. De Ekranoplan is een Russisch, militair ontwerp. Amerikaanse satellieten kregen eind jaren zeventig een reusachtige vliegboot voor de lens, die in spionagekringen het 'Monster van de Kaspische Zee' ging heten. Het monster was in eerste instantie bedoeld voor troepenvervoer, maar na het eind van de Koude Oorlog probeerde Rusland het concept in civiele versie in het Westen te slijten. Verschillende joint-ventures - onder andere met Amerikaanse, Australische, Duitse en Britse bedrijven - hebben al geprobeerd zo'n Wingship te produceren, maar kleine prototypes blijken steevast instabiel. Dat de Ekranoplan een groot potentieel heeft, weerspreekt echter niemand. Doordat het apparaat op de 'dikke' lucht tussen vleugel en water drijft, heeft het relatief veel minder brandstof nodig dan een gewoon verkeersvliegtuig en tevens is het laadvermogen groter. Maar het blijft nog even wachten op het eerste 'Monster van de Noordzee'.

Zeppelin

In theorie zijn luchtschepen ideale transportmiddelen. Ze zijn zuinig, maken geen lawaai, kunnen veel passagiers meenemen en storten praktisch nooit neer. Toch betekende één spectaculair ongeluk het einde voor deze vorm van luchttransport. De Duitse, met waterstof gevulde zeppelin Hindenburg vloog op 6 mei 1937 bij aankomst in New York in brand. Hoewel van de 97 personen aan boord er nog 62 uit de luxe uitgevoerde gondels wisten te ontsnappen, zijn reizigers sinds dat moment met geen stok meer in de sigaarvormige luchtvaartuigen te krijgen. Na de Tweede Wereldoorlog hebben alleen nog kleine, met onbrandbaar helium gevulde luchtschepen het luchtruim gekozen. Ze worden vooral gebruikt voor luchtreclame of voor militaire surveillance. De laatste tijd is er weer een bescheiden toename van de belangstelling voor luchtschepen. In Japan vliegen enkele exemplaren in VIP-uitvoering, boven de Europese hoofdsteden bestond een tijdje de mogelijkheid een skycruise te maken en de Britse en Amerikaanse strijdkrachten zien er een ideaal platform in voor radarapparatuur. Maar het op grote schaal vervoeren van passagiers zit er voorlopig niet in. Op langere afstanden kunnen luchtschepen niet op tegen straalvliegtuigen en voor de korte afstand moeten ze het afleggen tegen de hoge-snelheidstrein.