Mensensmokkel 'vervuilt' asielbeleid

ROTTERDAM, 17 OKT. “Een vervuiling van het vreemdelingenbeleid.” Zo noemde een woordvoerder van het Interregionaal Recherche Team Noord- en Oost Nederland gisteren de gesmokkelde Iraniërs en Irakezen die, op doortocht naar de Verenigde Staten of Canada, enige tijd in Nederlandse asielzoekerscentra verbleven. “Door deze praktijken kunnen echte vluchtelingen kansen ontberen en wordt de staat financieel benadeeld.”

Nederland telt op dit moment 130 opvangcentra, pensions en hotels waar ongeveer 28.000 asielzoekers verblijven. Zij wonen hier, in afwachting van een antwoord van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) op hun asielaanvraag. De verschillende soorten opvang in Nederland kennen één overeenkomst: het zijn allemaal open instellingen. De asielzoeker die wil verdwijnen, kan vertrekken. Dat zouden de gesmokkelde Iraniërs en Irakezen dan ook hebben gedaan. Met een vals paspoort, richting de Verenigde Staten of Canada.

Volgens de IRT-woordvoerder hebben duizenden mensen met diverse valse documenten de afgelopen jaren Iran en Irak verlaten. Een deel daarvan is in Nederland in de asielprocedure terecht gekomen. Uit cijfers van het ministerie van justitie blijkt dat in 1993 5.839 asielzoekers uit Iran en Irak kwamen, in 1994 8.933 en in 1995 5.129. In het eerste half jaar van 1996 voeren de Iraakse asielzoekers de 'top tien' van aanvragen aan: 1.414.

Wekelijks vertrekken er 150 mensen uit de opvangcentra, zegt een woordvoerder van het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (COA). Achter hun naam zet en ambtenaren de afkorting MOB; Met Onbekende Bestemming vertrokken. Jaarlijks vertrekken circa vijfduizend mensen 'mob'. Ter vergelijking: iedere week melden zich zo'n vierhonderd nieuwe asielzoekers voor opvang.

Het ontbreken van bewaakte hekken rond asielzoekerscentra kwam begin dit jaar twee keer ter discussie te staan. Uit een speciaal opvanghuis voor alleenstaande jonge asielzoekers in Lochem verdwenen acht Indiaase kinderen. Zij waren eerder gevonden in de handen van een in Amsterdam woonachtige Indiaase smokkelaar, die naar eigen zeggen enkele tientallen kinderen via Nederland naar de Verenigde Staten en Canada had gesluisd.

Ook hier werden Nederlandse paspoorten valselijk gebruikt. De kinderen reisden met Indiërs met de Nederlandse nationaliteit mee als zijnde hun 'zonen en dochters'. Zo waren in de paspoorten van de begeleiders bijgeschreven. De smokkelaar zocht ook begeleiders onder Hindoestaanse Surinamers, omdat zij het meest op Indiërs lijken. De leden van deze bende zijn inmiddels veroordeeld tot gevangenisstraffen van dertig maanden tot 4,5 jaar cel. Deze maand dient hun hoger beroep.

De tweede zaak betrof opvangcentra in Eindhoven, Haarlem en Oisterwijk, die als 'doorgangshuis' werden gebruikt. Uit deze centra bleken 270 minderjarige asielzoekers die alleen naar Nederland waren gekomen, te zijn verdwenen. Door het soepele toelatingsbeleid maken alleenstaande asielkinderen meer kans op een verblijfsvergunning dan wanneer ze met hun ouders naar Nederland komen. In Eindhoven betrof het vooral Nigeriaanse meisjes. Een aantal van hen zou in België in de prostitutie zijn beland. De politie hoopt het onderzoek naar deze zaak binnen enkele weken te hebben afgerond.

Maar de staatssecretaris noch het COA wil vluchtelingen opsluiten in afwachting van hun eventuele toelating in Nederland. “Vluchtelingen maken zelf de keuze om naar Nederland te komen voor asiel. Ze hebben vervolgens ook een eigen verantwoordelijkheid als ze beslissen eruit te stappen”, zegt een woordvoerder van het COA. “Bovendien is er geen enkele wetttelijk basis om asielzoekers op te sluiten.”

Het strengste 'open' regime voor asielzoekers kent het verwijdercentrum in Ter Apel. Hier verblijven uitgeprocedeerde asielzoekers in afwachting van hun uitzetting naar hun land van herkomst. Zij moeten zich twee keer per dag melden bij de IND. Ze stoppen dan hun pasje in een apparaat leggen hun vinger op een plaatje. Het apparaat controleert vervolgens of naam en vingerafdruk bij elkaar horen. Maar ook deze mensen kunnen vertrekken en doen dat ook. Staatssecretaris Schmitz (Justitie) schreef onlangs aan de Tweede Kamer dat in het eerste half jaar van het verwijdercentrum 38 mensen de benen hebben genomen.

Alleen de uitgeprocedeerde mob'er die bij een politie-controle als illegaal wordt opgepakt, kan in een gesloten instelling verdwijnen. En dat is veelal het huis van bewaring in Tilburg.