Cyrano legt woorden zijn wil op

Jeugdtheater: Cyrano door Blauw Vier. Bewerking en regie: Jo Roets. Spel: Marnick Bardyn, Dimitri Duquennoy, Patricia Goemaere. Vanaf 14 jaar. Gezien: 14/10, Monty Theater Antwerpen. Tournee in Nederland t/m 17 jan. Inl. 00 32 32308191. Varkens door Het Syndicaat. Tekst: Oscar van Woensel. Regie: Daniëlle Wagenaar. Spel: Herman van Baar, Niek van der Horst. Vanaf 14 jaar. Gezien: 12/10, Ostade Theater Amsterdam. Tournee tot 30/11. Inl. 020 6229328. Antigone door Teneeter. Regie: Andrea Fiege en Rinus Knobel. Spel: Agnes Bergmeijer, Chris Tates, Chiara Tissen e.a. Vanaf 14 jaar. Gezien: 11/10, Het Badhuis Nijmegen. Tournee t/m 21/12. Inl. 024 3600588.

Een voor een onthullen de drie spelers hun neus, die ze achter hun handen verstopt hielden. De eerste is bevallig, de tweede gewoon en de derde? De derde is de beroemde neus van Cyrano de Bergerac, in dit geval de forse slanke haakneus van acteur Marnick Bardyn. De voorstelling Cyrano van de Belgische theatergroep Blauw Vier, bestemd voor iedereen vanaf veertien jaar, blijft vanaf dit speelse begin vindingrijk en vol (neus-)grappen. Regisseur Jo Roets bewerkte het stuk, dat oorspronkelijk zestig rollen telde, en liet de acteurs zichzelf begeleiden met hoorspel-geluiden.

Tijdens een romantische tuinscène wordt er heen en weer gelopen in een bakje grind, bij een degengevecht schermen Cyrano en zijn rivaal met blote handen, terwijl op de achtergrond actrice Patricia Goemaere twee sabels tegen elkaar slaat. Geen moment doet het zichtbaar tonen van de geluidseffecten af aan de geloofwaardigheid. Er wordt wel degelijk gereisd door hagel en wind en gefloten door vogeltjes in de lentelucht.

Temidden van al deze geruchten is Cyrano overtuigend verliefd op zijn nicht Roxane zonder zich ooit te verliezen in romantisch gezwelg. Uit de brieven die hij schrijft uit naam van Christian, precies zo stoer en dommig als je je hem voorstelde, blijkt dat liefde meer met retoriek te maken heeft dan met onmachtig zwijmelen. Zolang Cyrano schrijft is hij een gewiekste macho; hij legt de woorden zijn wil op. Cyrano werd nog voor de première genomineerd voor de belangrijke Hans Snoek Prijs voor jeugdtheater, die aanstaande zaterdag in de Krakeling in Amsterdam uitgereikt wordt.

Aan merkwaardiger kwalen dan verliefdheid lijden de hoofpersonen uit Varkens van Het Syndicaat, een jongerenvoorstelling van Daniëlle Wagenaar. De chirurg Wesseling, gespeeld door Herman van Baar, heeft te kampen met “hotelhaat en varkensfascinatie.” Hij logeert in zo'n verfoeid hotel om op een congres te gaan verkondigen dat mensen kunnen leven met varkensorganen. Niet minder gek is de moordzuchtige jongen die de kamer binnendringt. Agressief en verkrampt dendert acteur Niek van der Horst over het podium en doet daarbij op de beste momenten denken aan Robert de Niro in Taxi Driver. De machtsstrijd die zich tussen de twee mannen ontwikkeld is beklemmend en spannend, maar ook is de voorstelling verrassend humoristisch.

Het stuk stikt van de luid aangekondigde intermezzo's. Eendrachtig wordt bijvoorbeeld een vrolijk lied ingezet - “oink, oink, oink, knorre, knorre knorre” - waarvan even later weer wordt gewalgd: “Dat kutnummer ook! Veel te cabaret.” De afwisseling en het moordende tempo van Varkens verwart en zet de toeschouwers steeds op het verkeerde been. Er wordt in geschreeuwd en gescholden (vooral veel “fuck!”), gesust en gefluisterd. De gewaagde en moderne voorstelling Varkens wordt uitgebracht bij Huis aan de Amstel, dat beginnende jeugdtheatermakers ondersteunt.

Oneindig veel bedaagder is Antigone van Teneeter (vanaf 14 jaar), waarin de acteurs de hele voorstelling lang stil blijven staan op een rij voor een muurtje halverwege de speelvloer. Het zou de stadsmuur voor kunnen stellen, of de grens tussen het leven en de onderwereld. Met dit statische toneelbeeld - hoogstens graait iemand af en toe even vertwijfeld door zijn haar - wordt ongetwijfeld beoogd weer te geven dat de rollen van mensen op het toneel en in het echte leven vastliggen. Helaas wordt de voorstelling er wel wat eentonig van, ook omdat in de verspringende dialoog iedereen voortdurend aan het bekvechten is. Slechts af en toe is er ruimte voor wat humor. “Jullie hebben er plezier in je vader te vermoorden en met je moeder naar bed te gaan!”, zegt koning Creon tegen zijn nicht Antigone, dochter van Oedipus.