Typisch Belgisch compromis

Tot verontwaardiging en woede van veel Belgen heeft het Hof van Cassatie gisteren de populaire rechter Connerotte afgehaald van de grote ontvoerings-, zeden- en moordzaak rond hoofdverdachte Marc Dutroux. Connerotte at spaghetti op een feestje ter gelegenheid van ontvoerde en bevrijde meisjes. Volgens Yves Desmet is met deze beslissing de rechtsstaat de rug toegekeerd. Daarentegen kan Guy Duplat wel begrip opbrengen voor dit 'typisch Belgische compromis'.

Men had het Hof van Cassatie om creativiteit gevraagd; verscheidene juristen hadden aangetoond dat er enige manoeuvreerruimte was voor het Hof om af te wijken van de conclusies van procureur-generaal Liekendael. Klaarblijkelijk heeft deze druk zijn uitwerking niet gemist en hebben de vijf 'wijzen' geprobeerd de letter van de wet te verzoenen met de emotie van de publieke opinie op een zodanige wijze dat er een 'typisch Belgisch compromis' uit is gekomen.

In dit opzicht zal men verheugd zijn dat het Hof met dit arrest indirect herhaalt alle vertrouwen te hebben in de onderzoekers van Neufchâteau en er voor te zorgen dat het onderzoek zonder vertragingen en belemmeringen kan worden vervolgd. Het Hof verricht baanbrekend werk in zijn jurisprudentie, maar een gebaar was nodig om in de publieke opinie niet een zodanige schok teweeg te brengen dat het vertrouwen in de justitie een nog grotere knauw zou hebben gekregen.

Als het Hof niet verder heeft kunnen gaan door, zoals een meerderheid van de bevolking wenste, het dossier aan rechter Connerotte te laten, dan komt dat doordat hij de hoeder is van de rechtsstaat en dus van de vigerende wetten, die er zijn om iedere justitiabele zonder aanzien des persoons te beschermen en een 'rechtmatig' proces te garanderen.

Op het niveau van het gezonde verstand lijkt de 'fout' van rechter Connerotte wel vergeeflijk, maar om te vergeven zou, volgens het Hof en zelf volgens sommige juristen die dit inzicht niet delen, vernieuwing van de wet nodig zijn geweest, en dat is een taak die uitsluitend is voorbehouden aan het parlement. En degenen in de politiek die de afgelopen dagen heel zware druk hebben uitgeoefend op de rechters zouden dan ook hun eigen straatje moeten schoonvegen, en dat betekent dat het hun taak - van de wetgevende en uitvoerende macht - is om de soms prehistorische juridische codes te vernieuwen, deze justitie die momenteel in zo'n kwade reuk staat te moderniseren en het wettelijke kader te scheppen voor deze al zolang gewenste vermenselijking van de rechterlijke macht. Als het bijvoorbeeld gaat over kwesties als de vrees dat een rechtbank partijdig is, de tenuitvoerlegging van straffen of de toegang van slachtoffers tot onderzoeksdossiers, moeten er wetsteksten zijn die tegemoetkomen aan deze verlangens. Het is in algemene zin zaak [...], dat de wensen van de positieve sociale bewegingen die zijn ontstaan naar aanleiding van de zaak-Dutroux, snel in concrete hervormingen om te zetten.

Ook al betreuren velen het gedwongen vertrek van rechter Connerotte, het hoeft niet te betekenen dat het onderzoek zal vastlopen. De aanwezigheid van procureur Bourlet, maar ook de herbevestiging dat alle middelen die de onderzoekers in Neufchâteau gebruiken in orde zijn, zouden de ongerustheid onder de bevolking moeten intomen en de verhitte gemoederen moeten kalmeren.

Tenslotte moeten we beklemtonen dat, ook al wordt 'de kleine rechter' van Neufchâteau van de zaak-Dutroux afgehaald, er zowel in deze hele affaire als in het dossier-Cools, in de justitiële praktijk sprake is van disfunctioneren en van fouten, die erom vragen net zo duidelijk te worden gesanctioneerd als de 'spaghetti' van de rechter.

Het onderzoek moet snel weer in alle rust kunnen plaatshebben. Zelfs als de gezinnen van de slachtoffers frontmaken tegen het arrest, waartoe zij alle recht hebben, laten we dan toch hopen dat men snel terugkeert tot de essentie: het onderzoek naar de volledige waarheid.