Hulp EU bij opzet Russisch sociaal stelsel

ARNHEM, 15 OKT. Het Arnhemse adviesbureau BMB gaat de Russische regering adviseren bij het opzetten van sociale zorg. Zo zullen zij zich gaan bezighouden met huisvesting, kinderopvang, gezondheidsvoorzieningen, recreatie en cultuur, werkgelegenheid en arbeidsmarkt en pensioenen.

Dit is nodig want door de privatisering van de staatsbedrijven is de sociale zorg, die deze bedrijven geheel verzorgden, komen te vervallen. De Russen hebben geen ervaring met een sociaal stelsel op nationaal niveau. Het afstoten van sociale taken door bedrijven gaat langzamer dan de privatisering van ex-staatsbedrijven, waardoor het gemis van de sociale zorg nu pas goed zichtbaar wordt.

De opdracht wordt uitgevoerd door BMB tesamen met zes andere internationale adviesbureaus. Opdrachtgever is de Europese Unie, het Arnhemse adviesbureau tekende vorige week dinsdag een contract met een looptijd van twee jaar.

“Dit is een primeur voor Europa. Naar mijn weten is een dergelijk project niet eerder uitgevoerd op centraal niveau”, zegt M. Hardon, directeur Oost-Europa van BMB.

Het bedrijf, een dochter van Euroconsult, houdt zich sinds een jaar bezig met sociale ontwikkelingen in landen over de hele wereld. “Een paar organisaties hielden zich al bezig met social development. Er zijn twee redenen waarom wij hier in zijn gesprongen. Op de eerste plaats is het een belangrijke en interessante nieuwe markt, op de tweede plaats doe wij het ook uit sociaal gevoel”, aldus Hardon.

Een hele klus, de aanzet geven tot de invoering van een sociaal stelsel, in een land dat geen voorzieningen voor minder bedeelden kent. Onder het communistische systeem bestond geen werkloosheid, althans officieel niet, dus ook geen systeem van uitkeringen voor werklozen.

Het Nederlandse sociale beleid wordt vaak afgeschilderd als verzorging van de wieg tot aan het graf. De vroegere Russische staatsbedrijven deden dit letterlijk. Dat is nu met de privatisering weggevallen en er is niets voor in de plaats gekomen. Ouderen die zelf nog wat hadden gespaard voor de oude dag komen bedrogen uit. Hun spaarroebels zijn uitgehold door de inflatie.

Enkele bedrijven proberen het sociale voorzieningenniveau voor hun werknemers op peil te houden. Dit blijkt echter vaak te duur. “De staat springt bij met subsidie, maar krijgt er zo weer een te grote uitgavenpost bij”, zo beschrijft Hardon de vicieuze cirkel waar de Russen in beland zijn.

In gezamenlijk overleg tussen de zeven betrokken adviesbureaus, de EU en de Russen, is een eerste plan opgesteld. BMB gaat omzichtig te werk. “Alles moet zoveel mogelijk in overleg met de Russen, het heeft geen enkele zin om te proberen ze een Westers sociaal stelsel op te leggen.” Hardon schetst de stappen van het project. Eerst wordt de huidige situatie gedetailleerd in kaart gebracht. Want er bestaan al veel intiatieven in de voormalige Sovjet-staat en dubbel werk verrichten moet, zeker met het gelimiteerde budget, voorkomen worden.

Op basis van het eerste onderzoek zullen op diverse plaatsen pilot-projecten worden opgezet. “Daar kunnen we veel van leren. Kernpunten zijn: Wie kan het beste de voorzieningen verschaffen, wie gaat ze beheren en wie betaalt het?”, zegt Hardon. De Europese Unie stelt vooralsnog 4 miljoen ECU, ruim 8,5 miljoen gulden beschikbaar. In de overeenkomst tussen de EU en de Russen is vastgelegd dat de Russen zelf kantoorruimte en dergelijke beschikbaar stellen. Dan nog zal het bedrag niet toereikend zijn. “Voor de eerste twee jaar misschien wel, maar ik ga ervan uit dat we na twee jaar nog niet klaar zijn”, zegt Hardon stellig. Hoe het dan verder moet? De Europese Unie zal terughoudend zijn om op lange termijn veel meer geld in Rusland te steken, zo denkt Hardon. “We moeten creatief zijn met goedkope oplossingen. En juist dat zal moeilijk zijn voor de Russen. Zij zijn altijd gestraft wanneer zij creatief en innovatief wilden zijn. Dat past niet in een planeconomie.”

Bij goedkope creatieve oplossingen denkt Hardon bijvoorbeeld aan oppasmoeders. In Rusland was het uitgebreide systeem van kinderdagverblijven het eerste slachtoffer van het privatiseringsproces. Daarom is het van belang om de Russen langzaamaan te laten wennen aan het idee dat voor dergelijke diensten betaald moet worden. “We zouden in het begin bijvoorbeeld een paar roebel kunnen vragen. Later kunnen de prijzen tot een normaal niveau opgetrokken worden.”

In de toekomst zullen de Russen zelf de sociale zorg moeten bekostigen. Een aantal voorzieningen zou commercieel gerund kunnen worden. Andere voorzieningen zullen door de nationale overheid en gemeenten betaald moeten worden.

Begin december gaan de adviseurs naar Rusland. Voor BMB nemen acht medewerkers deel aan het project, in totaal omvat de missie veertig deelnemers. De bedoeling is dat tesamen met de Russen eerst een 'plan de campagne' wordt opgezet. De Russen hebben al laten weten dat met name de woningnood en de financiële problematiek de hoogste urgentie hebben. “Natuurlijk zullen deze zaken onze onmiddellijke aandacht krijgen, maar de basis leggen voor structurele oplossingen heeft prioriteit.”