Hommage aan zielige, verlaten man

voorstelling: Nora van Henrik Ibsen door Oranjehotel. Bewerking en regie: Jeroen van den Berg; decor: Catharina Scholten; spelers: Gallassia Riccieri, Stefan Louman, Ad Knippels e.a. Tournee t/m 21/11.

Niet Nora moet het toneelstuk heten maar Helmer. Niet Henrik Ibsen heeft het geschreven maar Jeroen van den Berg.

Zoals Nora of Een poppenhuis geregisseerd door Jeroen van den Berg eindigt, zo heeft hij het hele stuk gezien: als hommage aan de zielige man die door zijn sterke, onafhankelijke vrouw wordt verlaten. Helmer, gespeeld door Stefan Louman, blijft alleen op het lege toneel achter. Er klinkt heftige, bewogen muziek. De toeschouwer kan niet anders dan medelijden met hem krijgen.

Dat heeft Jeroen van den Berg bereikt, hoe dan ook. In een begeleidende toelichting schrijft hij: “Het oorspronkelijke stuk vind ik eigenlijk van een stuitende burgerlijkheid; het is heel miezerig en pietepeuterig zoals die mensen met elkaar omgaan. Ik heb Ibsens stuk desondanks gekozen omdat ik een paar omslagpunten in het personage van Helmer zo mooi en interessant vind.”

Het geestige is dat Helmer geen enkel 'omslagpunt' bereikt. Helmer houdt van Nora. Zijn tragiek is dat zijn 'houden van' niets met liefde te maken heeft. Maar tot enig inzicht komt hij niet, en dat is toch de essentie van toneel. Helmer en Nora zijn getrouwd. Dus gaat Helmer uit van een stabiele verhouding. Daar komt Nora ineens aan om roet in het eten te gooien. Zij wil een eigen leven leiden. Daarom gaat ze aan het slot bij Helmer weg. Nora is de tragedie over twee mensen die door een huwelijkse band tot elkaar veroordeeld zijn, en dat heeft Van den Berg niet gezien.

De vraag blijft: Wat heeft Jeroen van den Berg bewogen deze voorstelling te brengen? Het zijn de mannenrollen die hem intrigeren en die het beste bestanddeel van de voorstelling vormen. Stefan Louman die Helmer speelt, Ad Knippels als de employé Krogstad en Dimme Treurniet als de arts Rank zetten voortreffelijke personages neer. Maar je begrijpt pas de portee van hun rollen als je ooit eerder een Nora hebt gezien.

Hiermee kom ik op de crux van de uitvoering: hoe heftig de regisseur Van den Berg ook tekeergaat tegen het stuk, zijn visie is alleen te doorgronden en te accepteren als je het stuk kent. Want Galassia Riccieri als Nora is even zielloos als een ledepop en heeft een te glad snuitje om überhaupt aannemelijk te maken dat zij de spil is in deze mannentragedie.

Met Ibsens Nora heeft het uiteindelijk allemaal niets te maken. Eigenlijk is het nog erger: een regisseur die de titelheldin Nora uitsluitend als uiterlijk vertoon regisseert, haar de diepte meegeeft van ternauwernood een halve centimeter, heeft ook niet in de gaten dat Helmers tragiek geen tragiek is. Want dat hij van deze gladde verschijning houdt is ondenkbaar. In het oorspronkelijke stuk heeft Nora kinderen. Die zijn in deze versie weggemoffeld. Jeroen van den Berg heeft er geen weet van dat Nora haar besluit om bij haar man weg te gaan juist door haar moederschap ziet bemoeilijkt, tot ze uiteindelijk toch voor zichzelf kiest, met achterlating van haar kinderen. Dus: je kunt het stuk ook zo zien dat de kinderen het werkelijke tragische personage vormen, en helemaal niet Helmer.

Zo blijven we met een merkwaardig lege voorstelling achter. De mannelijke acteurs doen enorm hun best te tonen dat ze om Nora geven, maar uit hun hart komt het niet. En Nora doet desperaat haar best vooral niets te zijn. Geen tragedienne, geen boeiende vrouw, geen Nora. Dus kijken we naar een toneelvoorstelling die er evengoed niet had hoeven zijn. Omdat ze ons helemaal niets wil zeggen, sterker nog, omdat de regisseur niet de durf heeft ons iets te willen vertellen en zijn spelers met elkaar laat praten in een hoog, lacherig, drukdoend toontje. Zonder inhoud.