Geen duidelijke winnaar in Nieuw-Zeeland

WELLINGTON, 14 OKT. De uitslag van de eerste parlementsverkiezingen volgens het evenredige vertegenwoordigingssysteem in Nieuw-Zeeland geeft geen duidelijkheid over de vraag wie de toekomstige regeringsleider wordt.

De conservatieve Nationale Partij van premier Jim Bolger bleef met 34 procent van de stemmen weliswaar de grootste, maar kan niet alleen regeren. Bolger hoopt op steun van andere partijen. Een door Labour, dat met 28 procent van de stemmen als tweede eindigde, geleide centrumlinkse coalitie lijkt echter het meest waarschijnlijk.

Dat zou het eind betekenen van het proces van radicale marktgerichte economische hervormingen, dat Nieuw-Zeeland in de afgelopen twaalf jaar heeft uitgevoerd. Dat proces leverde het land weliswaar een stabiele economische groei van drie procent per jaar, een dalende werkloosheid en lof van de OESO op, maar andere oppositiepartijen voerden in dit in essentie egalitaire land een geslaagde campagne met boodschappen over grotere ontoegankelijkheid van gezondheidszorg en onderwijs en over enorme belastingontduiking van de grootste Nieuwzeelandse bedrijven.

Een centrumlinkse coalitie zou inhouden dat het land met de 46-jarige Helen Clark voor het eerst een vrouwelijke premier krijgt. Op het eerste gezicht lijkt Clark een onwaarschijnlijke leider voor Nieuw-Zeeland, een land van pragmatische rauwdauwers, met een passie voor rugby en andere fysieke sporten.

Clark is een intellectuele leider die zegt voor ontspanning The Guardian Weekly te lezen en die zich op een rugbyveld zichtbaar niet op haar gemak voelt. Ze begon de verkiezingscampagne als de veruit minst populaire partijleider. Clark maakte daarna echte indruk als een sociaal bewogen politicus, met een verzoenende stijl. Die zal straks ongetwijfeld van pas komen in de coalitiebesprekingen, een proces waarin men in dit land, waarin de confrontationele politiek altijd overheerste, volstrekt geen ervaring heeft.

Bij die besprekingen is de sleutelpositie in handen van de centrumpartij New Zealand First (15 procent van de stemmen), geleid door de populistische en charismatische Winston Peters (51), die bij de coalitievorming zowel links- als rechtsaf kan slaan. De verwachting is dat de coalitiebesprekingen lang kunnen duren. “We moeten het proces rustig gaan afwerken. Er is geen reden tot haast. Ons demissionair kabinet kan de lopende zaken bekwaam afhandelen.

In landen als Nederland kan een kabinetsformatie maanden duren, zonder dat dit negatieve economische gevolgen heeft'', aldus Bolger die weet dat zijn kansen in de eerste fase van de besprekingen, waarbij de centrumlinkse partijen betrokken zullen zijn, gering zijn.

Peters, half Maori en half Schots, van huis uit conservatief en een voormalige minister in Jim Bolgers regering, zal zich in de wetenschap koesteren dat hij voor zijn steun een hoge politieke prijs kan afdwingen. Dat vooruitzicht bezorgt tal van Nieuwzeelanders rillingen.

Peters prolongeert een mengsel van populisme en economisch nationalisme, dat soms aan de rand van racisme grenst. Hij wil het niveau van buitenlandse investeringen in sleutelbedrijfstakken als bosbouw, telecommunicatie en in grond beperken tot 25 procent.

New Zealand First wil tevens de immigratie drastisch beperken. Peters' opmerkingen over de snel groeiende Aziatische immigratie, vooral naar de grootste stad van het land, Auckland, werden hem door de Aziatische gemeenschap niet in dank afgenomen. Het Nieuwzeelandse immigratiebeleid van de afgelopen jaren stimuleerde de komst van rijke zakenlieden, die hun belangen buiten Nieuw-Zeeland vaak vasthielden.

Peters sprak eerder dit jaar in Howick, een buitenwijk van Auckland met zoveel Aziaten dat de buurt inmiddels ook als 'Chowick' bekend staat, over “de rijen van pretentieuze huizen, bewoond door kinderen waarvan de ouders geen banden met dit land hebben, en die liever buiten onze kusten blijven”.

Die opmerkingen deden het goed bij de Maori's, die zich realiseren dat immigratie hun huidige relatieve bevolkingsaandeel van 12 procent verder kan verdunnen, en bij de conservatieve ouderen, die een overgang van een grotendeels Angelsaksische naar een multiculturele samenleving beangstigend vinden.

Uit de verkiezingsuitslag blijkt dat de Maori's die vroeger bijna uitsluitend op Labour stemden, nu hun steun aan New Zealand First hebben gegeven. Labourleider Helen Clark: “Dat hebben ze niet gedaan om het bewind van de Nationale Partij te prolongeren.”

Binnen de Maori-wereld blijven er echter twijfels over de Maori-vriendelijkheid van Peters. “Hij spreekt geen Maori, probeert ook niet om dat te rectificeren, hij onderhield vroeger veel constacten met rednecks en hij heeft weinig gevoel voor Nieuw-Zeelands koloniaal verleden”, schreef het Maori-tijdschrift Mana.