Vliegveld tussen cijfers en principes

DEN HAAG, 12 OKT. Na afloop van de ministerraad, gisteren aan het einde van de middag, spoedden de ministers De Boer (VROM) en Jorritsma (Verkeer en Waterstaat) zich naar hun dienstauto's. Beiden moesten naar Amsterdam, voor een bijeenkomst over vliegverkeer. Maar het waren twee verschillende bijeenkomsten. En dat is tekenend voor de tegengestelde posities die zij wat het vliegverkeer betreft de afgelopen maanden innamen.

VVD-minister Jorritsma ging naar het Schiphol Hilton Hotel, voor het jaarlijkse 'luchthavendiner' van het plaatselijke bedrijfsleven. Tussen hoofdgerecht en dessert sprak zij er over het grote belang van de luchtvaart voor de economie, ook al moest die luchtvaart “zich wel verder ontwikkelen binnen de milieu- en veiligheidsgrenzen die in onze huidige samenleving nu eenmaal dienen te worden gesteld”.

In gezelschap van haar PvdA-partijgenoot Pronk (Ontwikkelingssamenwerking) bracht De Boer voor de vierde keer deze week een bezoek aan een universiteitsstad, om er met het jeugdige kiezersvolk van gedachten te wisselen over mondiale milieuproblemen. Gisteravond ging het over het vliegverkeer. “De milieulasten moet je terug kunnen zien in de prijs van de vliegticket”, zei De Boer.

De komende weken zullen de twee bewindsvrouwen onder leiding van de premier proberen een tussenoplossing te vinden voor hun standpunten over vliegveld Beek. Want als het urenlange debat in de ministerraad gisteren één ding duidelijk heeft gemaakt, is het wel dat de ene minister er stug aan vasthoudt dat op een regionaal vliegveld in de nacht niet gevlogen mag worden, terwijl de andere nachtvluchten essentieel acht voor een rendabele exploitatie van de nieuw aan te leggen oost-westbaan.

Ten behoeve van de discussie in de ministerraad hadden beide ministers hun voorstel voor de toekomst van het vliegveld meegenomen. Behalve in omvang en standpunt verschilden die ook in toonzetting.

Dat van Jorritsma besloeg negen kantjes. Het bevatte een historische schets en veel cijfers. Er werd in geredeneerd vanuit een bedrijfseconomisch standpunt, met oog voor de werkgelegenheid. Zo stond erin dat de diverse onderzoeken over de toekomst van het vliegveld die de afgelopen jaren het licht zagen, hebben aangetoond dat “een rendabele exploitatie en een substantiële werkgelegenheidswinst niet mogelijk is zonder nachtvluchten”. Slechts door “variatie in commerciële strategieën” was het mogelijk geweest het aantal nachtvluchten omlaag te brengen - van 12.000 (1984) via 5.000 (1990) tot 1.500.

De concessie van de minister bestond uit een kleine verschuiving van het intercontinentale, nachtelijke vrachtverkeer naar meer chartervluchten in de randen van de nacht. Dat laatste, vluchten in de randen van de nacht, was een concessie aan de nachtrust die haar collega van milieu voor het zomerreces al gedaan had. Het voorstel van De Boer omvatte niet meer dan twee kantjes. Het was een stuk zonder getallen, maar met een politieke stellingname. De Boer wierp de vraag op hoe het rijk tegen een regionaal vliegveld aan moet kijken. Moeten daar nachtvluchten komen? Of hoort dat 's nachts gesloten te zijn?

Hoewel De Boer en Jorritsma bezweren dat zij een zakelijk verschil van mening hebben, was Jorritsma gisteravond enigszins geïrriteerd. Voor haar gevoel had nu zíj een concessie gedaan, door niet meer dan eenderde van de nachtvluchten middenin de nacht te situeren.

Minister De Boer lijkt geduldiger. Zij weet zich gesteund door een meerderheid in de Tweede Kamer, en zou het geen enkel probleem vinden als de nieuwe oost-westbaan wegens een nachtvluchten-verbod onrendabel zou worden. In dat geval zou de baan wellicht niet eens aangelegd hoeven te worden. Ook PvdA en D66 in de Tweede Kamer zien dat als een mogelijke uitweg uit de impasse.

Premier Kok probeerde gisteren de moed erin te houden. De verschillen van mening zijn groot, zei hij tijdens de persconferentie na afloop van de ministerraad, maar “er is nog bereidheid te kijken of er een opening gevonden kan worden”. “Het kabinet boetseert aan een oplossing.”

De vorige keer dat de premier zich mengde in een conflict tussen de minister van verkeer en die van milieu kostte dat de schatkist bijna een miljard gulden. De Boers pertinente weigering de hogesnelheidslijn door het Groene Hart aan te leggen, leidde toen tot het compromis dat de lijn er in een tunnel onderdoor zou gaan.

Ook hier zal een eventueel compromis geld kosten. Bijvoorbeeld als Kok en minister Wijers (Economische Zaken) opperen het onderhoud van de nieuwe baan voor rekening van het rijk te laten komen. Alleen met een rijksbijdrage immers komt er werkgelegenheid, een min of meer rendabel vliegveld én wordt de nachtrust van omwonenden gespaard.