Houten hamer geneest 'ziek' Duitsland niet

BONN, 12 OKT. “Onze Rambo is weer eens op z'n neus gevallen”, zei een werknemer van Daimler-Benz-concern deze week niet zonder leedvermaak. Hij doelde op zijn baas, de bestuursvoorzitter van het machtigste concern van Duitsland, Jürgen Schrempp. Acht dagen staken hadden de onderneming op de knieën gekregen. Deze week liet Schrempp weten dat het besluit om de uitkering van zieke werknemers te korten wordt ingeslikt. De arbeiders wrijven zich in de handen, maar de vraag is of deze strijd straks niet alleen verliezers kent.

Er staat immers meer op het spel dan alleen de bezuiniging op de ziekte-uitkering van honderd naar tachtig procent. Dat was in ieder geval de intentie van de Duitse regering die vorige maand van de Bondsdag het groene licht kreeg voor een aantal maatregelen die de concurrentiekracht van het land moeten versterken.

Duitsland is te onbeweeglijk. De economie groeit te langzaam. Het aantal werklozen groeit te snel (nu al meer dan vier miljoen). Buitenlandse investeerders laten de Bondsrepubliek links liggen. Werknemers maken in de wereld de minste uren èn ze melden zich vaak ziek. De Duitse werknemers is per jaar gemiddeld twintig dagen ziek. Daarmee is het land recordhouder op het gebied van absenteïsme.

Om Standort Deutschland aantrekkelijker te maken is de regering op een breed front bezig met de hervorming van de sociale markteconomie. Er wordt grondig gestudeerd op verlaging van de belastingtarieven, voor burgers, maar vooral voor ondernemingen. Het ontslagrecht is versoepeld, de winkeltijden worden in november verruimd en de loonkosten moeten worden verlaagd. De Westduitse industrie kent de hoogste arbeidskosten ter wereld, 45,52 mark per uur, tegen 35,54 mark in Nederland, 25,18 mark in de Verenigde Staten en 9,28 mark in Portugal.

De Bondsdag had in september nog niet ingestemd met de verlaging van de ziekte-uitkeringen, of de werkgevers zagen hun kans schoon. Een dag later kondigde het ene na het andere grote concern aan per 1 oktober de korting te zullen doorvoeren; Daimler-Benz met 220.000 werknemers voorop. Daarmee openden de ondernemers de aanval op nog lopende CAO-afspraken. Tot woede van de vakbeweging.

De vertegenwoordiger van Daimlers ondernemingsraad, Karl Feuerstein, vernam het nieuws via de media. “Duitsland lijkt een bananenrepubliek te worden als bedrijven zoals Daimler denken op deze manier bestaande arbeidsovereenkomsten te kunnen openbreken”, reageerde Feuerstein.

Voorzitter Werner Stumpfe van Gesamtmetall, de werkgeversorganisatie, ontkende de contractbreuk. In de lopende CAO's zou niets staan over de ziekte-uitkeringen. De Duitse metaalindustrie verkeert in dermate grote problemen dat onmiddellijke verlaging van de kosten voor veel bedrijven voorwaarde is om te overleven, zo zei Stumpfe. Ondernemingen likken nog steeds hun wonden van de arbeidsovereenkomst die in 1995 werd afgesloten en die in twee jaar de loonkosten elf procent omhoog jaagt. De concurrentiepositie van veel metaalbedrijven is toch al sterk ondergraven, zei Stumpfe. Verwacht wordt dat er dit jaar en in 1997 nog 150.000 banen in de metaal verloren gaan.

Maar, het kwaad was geschiedt. De arbeidsverhoudingen waren verstoord en de machtige IG-Metall riep werknemers in de auto-industrie op te staken. Eind september legden honderdduizend arbeiders in verschillende Mercedes-vestigingen van Sindelfingen tot Bremen, het werk neer. Werner Stumpfe hield zijn been stijf.

Toen na drie tot vier dagen de acties nog voortduurden raakte de regering bezorgd. Bondskanselier Kohl deed een beroep op de werkgevers om bestaande CAO-contracten te handhaven. De leider van de Beierse sociaal-democraten, Renate Schmidt, waarschuwde dat het “democratische systeem” werd bedreigd. En president Roman Herzog, die zich doorgaans een voorstander toont van sociale hervormingen in Duitsland, maande de werkgevers tot voorzichtigheid.

De sussende woorden uit Bonn leidden aanvankelijk tot verwarring en vervolgens tot verdeeldheid in het kamp van de werkgevers. Volkswagen en BMW zagen al niets in de strategie van Gesamtmetall. “De houten-hamer-methode was nooit de stijl van VW”, liet de autofabrikant weten. Volkswagen heeft in overleg met de werknemers het ziekteverzuim de laatste jaren weten te halveren van acht naar vier procent. Siemens, het tweede grootste concern in Duitsland, dat zich aanvankelijk achter Stumpfe had opgesteld, liet na enkele dagen de harde lijn varen.

Daimler-Benz kwam de strijd tegen de ziektekosten het duurst te staan. De grootscheepse stilstand van de produktie in de Mercedes-vestigingen kostte 220 miljoen mark. Had het concern het volledige ziektengeld nog een jaar betaald dan was het niet meer dan 150 miljoen kwijt geweest. Na acht dagen staken gaf Jürgen Schrempp werkgeversvoorzitter Stumpfe een signaal dat hij de aftocht moest blazen. Daimler beloofde de vakbond het ziekengeld normaal door te betalen totdat de CAO-gesprekken voor 1997 zouden zijn afgerond.

Afgelopen donderdag vond dit ritueel plaats in Frankfurt. Al na enkele uren gingen beide partijen zonder resultaat uiteen. IG-Metall, dat 4,5 tot 5 procent loonstijging eist, wil vooralsnog alleen over het ziekengeld praten. Als de ondernemers niet toegeven wordt er op 24 oktober opnieuw gestaakt, dreigde voorzitter Klaus Zwickel. Voor de werkgevers blijven de sociale lasten te hoog. Ze willen naast de korting op de ziekte-uitkering ook de hoogte van het vakantiegeld en de kerstgratificatie ter discussie stellen.

Beide partijen hebben veel te verliezen als er geen compromis komt. “Willen er niet nog meer arbeidsplaatsen verloren gaan, dan moeten eigenlijk reële loondalingen worden geaccepteerd”, zei topeconoom Norbert Walter van de Deutsche Bank gisteren. Ziet IG-Metall daar van af dan zullen er in de toekomst steeds minder werkgevers met steeds minder werknemers aan de onderhandelingstafel zitten.