De codenaam is 'Eerlijke John'; 'Lichtgewicht' Major moet Tories redden

LONDEN, 12 OKT. Zeven maanden voor de verkiezingen hebben de Britse Conservatieven gisteren op het partijcongres in Bournemouth hun geheime wapen gelanceerd. De codenaam is 'Eerlijke John'.

Zes jaar lang hebben zijn partijgenoten aan zijn positie geknaagd, sinds hij Margaret Thatcher van haar leiderschap beroofde. Na 'de IJzeren Dame' werd hij 'het Zachte Ei' gedoopt. Ze noemden hem grijs, een windvaan, lichtgewicht die bij gebrek aan beter was komen bovendrijven. De oppositie zei dat hij niet eens zijn eigen, verscheurde partij kon leiden, laat staan het land.

Vriend en vijand zeiden van alles over John Major maar nooit dat hij onaardig was. Sommigen vonden dat juist zijn grootste handicap: dat hij iedereen te vriend wilde houden, dat hij confrontaties uit de weg ging, dat hij zijn handen zo nodig schoon moest houden. Wat fatsoen leek, noemden zij smalend 'slap'.

Maar kiezers hebben altijd een zwak gehad voor zijn rechtschapenheid. Uit opiniepeilingen komt hij steeds naar voren als een premier die weliswaar als 'zwak' wordt ervaren maar ook als 'eerlijk'. Bij de Britse bevolking is hij al jaren aanzienlijk populairder dan de partij die hij leidt.

Tijdens het partijcongres in Bournemouth hebben de Conservatieven die troefkaart handig uitgespeeld. Labourleider Blair schilderden ze af als 'zalvende Tony' (de woorden van vice-premier Michael Heseltine), een plastic dictator en evangelist (zei partijvoorzitter Brian Mawhinney), een gladjanus met tandpasta-glimlach van wie je geen tweedehands auto durft te kopen (aldus minister van Financiën Kenneth Clarke). Daar tegenover zetten ze 'eerlijke John': aards en oprecht, een vent van vlees en bloed, die weet wat er leeft onder het volk.

In zijn slottoespraak gistermiddag tot het partijcongres slaagde Major er uitstekend in om dat imago te versterken. Major is nooit een begenadigd spreker geweest, eerder een beetje vlak en saai en monotoon, maar gisteren liet hij zien dat hij de laatste jaren flink heeft bijgeleerd. Hij waagde zich aan grappen die hij ook nog goed wist te timen. Hij maakte bovenal een natuurlijke en ontspannen indruk. In passages over zijn jeugd en over Noord-Ierland klonk persoonlijke betrokkenheid door.

Hij presenteerde zich als 'een gewone jongen' door zijn gehoor te herinneren aan zijn eenvoudige afkomst. “Leerlingen van een gewone lagere school zoals Kenneth Clarke en ik hadden natuurlijk niet zo'n vliegende start als kostschoolgangers zoals Tony Blair”, zei Major. Hij vertelde over het faillissement van zijn vaders bedrijf en hoe hij al op zijn zestiende jaar van school had gemoeten om de kost te verdienen. Die ervaring, zei hij, had hem voor het leven geleerd hoe belangrijk gelijke kansen zijn. Daarmee gaf hij het motto van het partijcongres 'Kansen voor iedereen' persoonlijke betekenis.

Woensdag had de premier al indruk gemaakt door een uur lang lastige vragen van partijgenoten op zich af te laten vuren. Al na enkele minuten had hij zijn colbertje op de grond gesmeten om gedelegeerden op informele wijze van repliek te kunnen dienen. Psychologen zeiden na afloop dat hij met dat gebaar had willlen tonen hoe toegankelijk hij is en dat hij niets heeft te verbergen dan een streepjeshemd en een nopjesdas.

De anti-establishment-krant The Independent noemde Majors optreden deze week in een hoofdredactioneel commentaar “indrukwekkend”. “Velen in de Conservatieve partij (..) hebben geklaagd over de kwaliteit van zijn leiderschap in de afgelopen jaren”, schreef het dagblad. “Maar de partij kan zich geen betere leider wensen op een moment dat ze zich in een lange, lange verkiezingscampagne stort. (..) In deze weinig heroïsche tijden is zijn gebrek aan charisma niet onaantrekkelijk. (..) Leden van de oppositie moeten nog eens goed naar de video kijken, en een beetje bibberen.”

Bij de vorige verkiezingen heeft Major ook laten zien dat hij geweldig campagne kan voeren, vooral als hij met zijn rug tegen de muur staat. Volgens de opiniepielingen stonden de Conservatieven vier jaar geleden ook in geslagen positie. “Ik beloof u dat we winnen”, zei gisteren 'eerlijke John' die nooit onwaarheid spreekt.