Calculerende burger ziet huishouden als bedrijf

“Heb je jezelf al becijferd, doorberekend of meegenomen in de kosten?”, spot Loesje in de pocket 'De Homo Calculus'. De anonieme critica signaleert bezorgd hoe de moderne mens langzaam maar zeker verandert in een rekenmachine. Die stroming doet de aandacht voor persoonlijke financiële planning floreren.

Gezinnen veranderden al ongemerkt in huishoudens, en die huishoudens zijn tegenwoordig vaak ware bedrijfjes met een eigen boekhouding, een persoonlijke groeistrategie en een uitgekiend financieel meerjarenplan.Is die ontwikkeling ongewenst? Het is maar hoe je het bekijkt. Brenda van Dam van het Nederlands Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) wijst op de positieve kanten van de calculatietrend.

“Onze organisatie propageert het budgetteren, het afstemmen van inkomsten en uitgaven binnen huishoudens, met als doel hun welzijn te vergroten.

'' Iedereen die weleens worstelt met de onaangename gedachte: 'Waar blijft m'n geld?', zou er goed aan doen zijn huishoudfinanciën te budgetteren, adviseert Van Dam.

Een goed geplande huishouding begint met een maandbegroting. De planner vermeldt daarop al zijn maandelijkse inkomsten, zoals salaris, alimentatie, rente, kinderbijslag of belastingteruggaves. Daar tegenover inventariseert hij de drie soorten maandelijkse kosten die het Nibud onderscheidt: vaste lasten, zoals huur, hypotheek, telefoon en de energierekening, huishoudelijke uitgaven zoals boodschappen en zakgeld, en tenslotte reserveringen voor toekomstige grote uitgaven als inventaris, vakantie of kleding. “Vooral huishoudelijke uitgaven zijn ondoorzichtig”, zegt Van Dam. De dagelijkse boodschappen vallen eronder, maar ook een buskaart, een bloemetje, cadeautje, of iets lekkers voor in de trein.

“Ongemerkt gaat daar heel veel geld in zitten waar je weinig zicht op hebt. Als je die uitgaven gewoon eens twee maanden bijhoudt, dan heb je al behoorlijk wat informatie voor een begroting.”

De maandbegroting vormt de basis voor een financieel plan. Van Dam: “Aan de hand daarvan kun je prioriteiten gaan stellen. Als je bijvoorbeeld een dure hobby hebt of graag geld wilt besteden aan bijzondere meubels of een nieuwe auto, dan kun je er op papier voldoende geld voor uittrekken. Zo'n overzicht versterkt je gevoel je zaken onder controle te hebben. Daarbij kun je geld met meer profijt besteden, omdat je weet waar je mee bezig bent.”

Van Dam bestrijdt het vooroordeel dat budgetteren per definitie een activiteit is voor mensen met lage inkomens. “Juist mensen die veel verdienen, zijn zich vaak weinig bewust van hun uitgavenpatroon omdat ze zich veel kunnen permitteren. Daardoor besteden ze hun geld onbewust aan dingen die ze eigenlijk helemaal niet zo belangrijk vinden.” Een gemiste kans, vindt de Nibud-voorlichtster. “Juist voor hogere inkomens valt veel te budgetteren, want meer geld betekent meer keuzemogelijkheden.”

De huishoudbegroting dient dan ook meer doelen dan het voorkomen van tekorten. Neem veranderingen in persoonlijke levensomstandigheden. Een verhuizing of echtscheiding kan uitgaven doen stijgen; pensionering daarentegen, of minder werken om voor kinderen te zorgen, kan het inkomen fors doen zakken. Dergelijke wijzigingen zijn doorgaans geschikte momenten om inkomsten en uitgaven op een rijtje te zetten en financiële consequenties te becijferen. Budgetteren kan daarnaast een gewenst financieel doel haalbaar maken. Het laat zien of een verbouwing, hypotheek of lening in het budget past, maar ook hoeveel maandelijks maximaal beschikbaar is voor beleggen, sparen of het afbetalen van rekeningen.

Als hulp voor beginnende budgetteerders heeft het Nibud een Basisboek en een Werkboek voor de huishoudfinanciën met theorie, tips, overzichten en richtlijnen voor vaste lasten en reserveringsuitgaven. Van Dam: “Er zijn mensen die al hun uitgaven tot op de cent bijhouden en daar buitengewoon veel plezier aan beleven.

Anderen vinden boekhouden echter een ramp. Die sluiten het liefst hun ogen voor alles wat met geld te maken heeft.''

Om ook die laatste groep enthousiast te maken voor budgetteren, beschikt het het Nibud sinds kort over een computerprogramma 'De Geldmanager'. De planner voert persoonlijke gegevens in zoals aantal gezinsleden, leeftijden van de kinderen, type woning en maandinkomen. Zodra hij een digitale begroting maakt, verschijnen op het scherm twee kolommen.

De eerste geeft minimaal noodzakelijke budgetten voor huishoudens van vergelijkbare samenstelling en inkomen; de tweede laat zien hoeveel vergelijkbare huishoudens gemiddeld nodig hebben.

Mensen die ook daar tegenop zien, wil het Nibud over de streep trekken met de binnenkort verschijnende Budget-agenda, een gewone afspraken-agenda met speciale kolommen om huishoudelijke uitgaven in te noteren en op te tellen.

Loesje is er niet blij mee. “Stiekem, heel stilletjes”, schrijft ze mismoedig, “zat hij 's nachts bij zijn huishoud-kasboek-programma in te breken om van die 7 ons kaas 2 kilo te maken teneinde zijn sigaretten zwart te kunnen roken.” Voor informatie: NIBUD-brochure-lijn (070 - 362 55 96) of postbus 32302, 2503 AA Den Haag