Britse interne politiek zal Europa in gijzeling houden

De overeenkomst tussen de vroegere houding bij Labour en de euroscepsis bij de Conservatieven is nostalgie

De Britten gaan komend voorjaar naar de stembus. Tot die tijd zal de Europese Unie worden gegijzeld door de Britse binnenlandse politiek, verwacht Maarten van Traa. Hij maakte de balans op nu zowel de Conservatieven als Labour hun partijcongressen achter de rug hebben.

Het blijft een fascinerend schouwspel, de congressen van de Britse politieke partijen, vooral nu ze de laatste keer gehouden worden voor de General Election van 1997. Op naar Blackpool of Bournemouth om een week lang het 'wij-gevoel' van Labour of Conservatives mee te maken.

Het is politiek spektakel op zijn best. De zalvende welsprekendheid op de fringe meetings en de steeds zorgvuldiger georchestreerde optredens van de coryfeeën op de conferentie zelf. De warmte van Labourleider Tony Blair die erin slaagt èn de linkervleugel van zijn partij in te pakken èn over te komen als de perfecte schoonzoon. Het triviale in de politiek: premier John Major doet tijdens de eerste question and answer period ooit op een Conservatieve conferentie gehouden zijn jasje uit!

Tony Blair had dit natuurlijk al eerder gedaan. En, zo meldt The Times op de voorpagina van afgelopen donderdag: oud-premier Callaghan (Labour) vindt dit hoogst ongepast. Tony Benn, nu 71, de mastodont van oud links bij Labour is hier echter al 50 jaar geleden mee begonnen. Lord Hailsham voegt hieraan toe: “Margaret Thatcher had dit nooit goed gevonden”.

Sir Nicholas Scott, oud-minister van de Conservatieven is in Bournemouth, de lokatie van het conservatieve congres, “door de politie gevonden op het trottoir met het hoofd naar beneden en in verwarde staat”, aldus The Times van gisteren. De man wist niet meer waar hij was. In maart was hij veroordeeld voor dronken rijden. Officials deelden ontzet mee dat “dit het laatste is waarop wij zitten te wachten”. Zoiets verdringt weer even het nieuws over het schandaal rond het bureau Ian Greer, dat geld aan parlementariërs betaalde om in het Lagerhuis vragen te stellen, het zogenaamde cash for questions.

Minder triviaal is natuurlijk de groeiende euroscepsis die bij de Conservatieven breed uitgemeten wordt en bij Labour hopelijk enigszins onderdrukt is. Er zit een directe overeenkomst tussen de vroegere houding van links bij Labour en de Eurosceptics bij de Conservatieven: nostalgie.

Uit 1983 of daaromtrent, in de overgang van het Labour-leiderschap van Michael Foot naar Neil Kinnock, herinner ik mij de rauwe Liverpoolse stem van MP Eric Heffer: “Let's get Britain out of Europe, back into the world again”. Dit klonk toen als een uiting van nostalgisch internationalisme vermengd met de emoties van de Britse working class.

Bij de Conservatieve eurosceptici van nu is het nostalgische element in puur Britse of wellicht Engelse mate voorhanden. Land of Hope and Glory wordt luid gezongen, de Europese Unie afgeschilderd als een grote samenzwering tegen de Britten. De wijze waarop de gekke-koeienziekte behandeld is door 'Brussel' is er het beste bewijs van. De Duitsers worden afgeschilderd als de vijanden van morgen. Volgens mij zou Winston Churchill zich in zijn graf omdraaien, maar goed.

De regering-Major heeft de taal van de Eurosceptics niet overgenomen. Sterker nog, minister van Financiën Kenneth Clarke, heeft duidelijk gemaakt voorstander te blijven van de invoering van de Economische en Monetaire Unie (EMU). Maar dat is niet de politiek van de regering.

De eurosceptici hebben het zó ver gekregen, dat de regering-Major helemaal geen standpunt meer heeft over Europa. Wat dat betreft zijn de speeches van minister Malcolm Rifkind van Buitenlandse Zaken en van premier John Major zelf helder. Tot hoogste wijsheid is verheven om noch over de EMU, noch over enig ander belangrijk punt in de onderhandelingen voor een verandering van het verdrag van Maastricht enig standpunt te hebben. “We zullen handelen in the supreme national interest”, zegt Rifkind zonder aan te geven waartoe dat dan zal kunnen leiden.

De balanceeract tussen voor of tegen de EMU wordt de reddingsboei voor Major c.s., waarbij het ontbreken van inhoudelijke politiek goedgemaakt moet worden door de roep om 'eenheid, eenheid en eenheid', zoals van Michael Portillo, de wonderboy van rechts bij de Conservatieven en nu minister van Defensie. Wanhopig wordt gewacht op blunders bij Labour, vroeger zo veelvuldig voorhanden, maar vandaag minder waarschijnlijk, vanwege de geoliede organisatie van Blair.

Het is dan een oratorische hoogstand hoe Michael Heseltine om iedereen te waarschuwen die de macht wil uitleveren aan Labour. Hij heeft de 'grootste minachting' voor mensen als Sir James Goldsmith, die met zijn anti-Europapartij zetels en stemmen van de Conservatieven dreigt af te nemen in de komende verkiezingen: “Ik zeg u dit. U heeft geluk. Wanneer u op en neer reist tussen de luxe van uw hacienda in Mexico, uw kasteel in Frankrijk en uw palazzo in Venetië [Goldsmith is multimiljonair, evenals trouwens Heseltine zelf] denk dan aan de rest van ons. Want als Labour de verkiezingen wint, zouden wij hier moeten blijven. Wij zouden onder hen te lijden hebben.” Zo wordt de cosmopoliet weggezet als vijand van het werkelijke Britse belang.

Wat is het gevolg van dit alles voor de Europese politiek en het Nederlandse voorzitterschap van de Europese Unie, komend voorjaar? Simpelweg dat we tot aan de komende Britse verkiezingen, die op zijn laatst in mei 1997 worden gehouden, gegijzeld worden door de Britse binnenlandse politiek, zeker bij de onderhandelingen over wijzigingen van het verdrag van Maastricht binnen de Inter Gouvernementele Conferentie.

Op helemaal niets zal Groot-Brittannië zich nog willen vastleggen, behalve dan de uitbreiding van de Unie. Verbetering van de procedures, uitbreiding van thema's die op Europees niveau geregeld zouden moeten worden, om nog maar te zwijgen van meer rechten voor het Europees Parlement: het zit er in ieder geval met deze Britse regering niet meer in. In een informeel overzicht van de onderhandelingsposities van de lidstaten van de Europese Unie, gemaakt ten behoeve van de Europese Commissie, zegt Groot-Brittannië op, laat ons zeggen, 99 van de 100 voorstellen tot verandering nee.

Ook de inhoudelijke discussie over de EMU en de euro speelt nauwelijks meer een rol binnen de publieke discussie in Engeland. Men maakt zich zorgen over de positie van de City maar spreekt zich niet uit wat er verder voor monetair beleid gevoerd zou moeten worden en of er überhaupt sprake moet zijn van enige milieu- of sociaal beleid.

Zal Labour een werkelijk ander Europees beleid gaan voeren? Helaas weten we dat pas na de verkiezingen van volgend jaar. Zeker is dat het veel beter zal zijn dan wat nu gepresteerd wordt. Vandaar is het in ons belang dat Labour wint, en is het dus niet zo gek dat Wim Kok als partijleider per video het Labourcongres heeft toegesproken. Helmut Kohl had dat bij wijze van spreken ook kunnen doen. Labour zal zeker de sociale paragraaf van Maastricht accepteren en ook instemmen met veel actievere integratie. Maar of het wel lid van de EMU en daarmee van de Europese kopgroep wil worden staat nog in de sterren geschreven.

Voorlopig echter heeft Nederland van doen met een onbeweeglijke partner, die vanwege de binnenlandse politiek, geen centimeter meer zal verzetten. Bijna beter ware het geweest dat de Conservatieven klip en klaar tegen de EMU en de Euro hadden gekozen zoals de Euro-sceptci het willen. Dan was er eerder duidelijkheid gekomen in plaats van op dit punt ook te moeten wachten op de verkiezingen van volgend jaar en had beter gewerkt kunnen worden aan de contouren van een kopgroep binnen de Unie.

Tijdens de financiële beschouwingen in de Tweede Kamer leek VVD'er Hoogervorst deze week enigszins gecharmeerd van de Britse aanpak om vooral ook de EMU hernieuwd op losse schroeven te stellen. Natuurlijk heeft de VVD niet dezelfde positie als de Britse Conservatieven. Maar de geest van euroscepticisme is als het opium van de tovenaarsleerling. Het is op een bepaald moment niet meer te temmen. En dat is niet in ons belang.